• دوشنبه ۲۷ خرداد ۱۳۹۸ -
  • 17/06/2019

تحلیلی بر طرح جامع نظام مالیاتی کشور

پیدا و پنهان یک طرح جامع


نویسنده : غلامحسین دوانی*

 

طرح‭ ‬جامع‭ ‬نظام‭ ‬مالیاتی‭ ‬کشور‭ ‬بدون‭ ‬شک‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬ابرپروژه‌های‭ ‬ملی‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬عین‭ ‬حال‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬بزرگ‌ترین‭ ‬طرح‌های‭ ‬مبتنی‭ ‬بر‭ ‬فناوری‭ ‬اطلاعات‭ ‬و‭ ‬ارتباطات‭ ‬در‭ ‬تاریخ‭ ‬کشور‭ ‬محسوب‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬گفته‭ ‬مجریان‭ ‬طرح،‭ ‬نقشی‭ ‬اساسی‭ ‬در‭ ‬تحقق‭ ‬اهداف‭ ‬اقتصاد‭ ‬مقاومتی‭ ‬و‭ ‬کاهش‭ ‬اتکای‭ ‬درآمد‌های‭ ‬دولت‭ ‬به‭ ‬فروش‭ ‬سرمایه‌های‭ ‬ملی‭ ‬دارد‭. ‬طرحی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬حین‭ ‬پیشرفت،‭ ‬برای‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬و‭ ‬تحقق‭ ‬کامل‭ ‬با‭ ‬16‭ ‬چالش‭ ‬جدی‭ ‬و‭ ‬لزوم‭ ‬همکاری‭ ‬نهادهای‭ ‬متعددی‭ ‬مواجه‭ ‬است‭. ‬خروجی‌های‭ ‬این‭ ‬طرح‭ ‬کلان‭ ‬بسیار‭ ‬متنوع‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬تسهیل‭ ‬و‭ ‬تسریع‭ ‬روند‭ ‬رسیدگی‭ ‬به‭ ‬پرونده‭ ‬مودیان‭ ‬مالیاتی،‭ ‬حذف‭ ‬ارتباط‭ ‬ممیزان‭ ‬و‭ ‬مودیان،‭ ‬مبارزه‭ ‬با‭ ‬فساد،‭ ‬ایجاد‭ ‬شفافیت‭ ‬و‭... ‬گرفته‭ ‬تا‭ ‬تحقق‭ ‬عدالت‭ ‬مالیاتی،‭ ‬افزایش‭ ‬درآمدهای‭ ‬ملی‭ ‬و‭ ‬شناسایی‭ ‬فراریان‭ ‬مالیاتی‭ ‬و‭... ‬را‭ ‬شامل‭ ‬می‌شود‭.‬

 

پیدا‭ ‬و‭ ‬پنهان‭ ‬یک‭ ‬طرح‭ ‬جامع

نگاهی‭ ‬به‭ ‬نقاط‭ ‬ضعف‭ ‬و‭ ‬کاستی‌های‭ ‬نظام‭ ‬مالیاتی‭ ‬کشور‭ ‬نشان‭ ‬می‌دهد،‭ ‬تحول‭ ‬نظام‭ ‬مالیاتی‭ ‬همواره‭ ‬موضوع‭ ‬بسیار‭ ‬مهمی‭ ‬برای‭ ‬فعالان‭ ‬دولتی‭ ‬و‭ ‬بخش‭ ‬خصوصی‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬ضرورت‭ ‬اجرای‭ ‬این‭ ‬تحول‭ ‬در‭ ‬اسناد‭ ‬بالا‭ ‬دستی‭ ‬و‭ ‬برنامه‌ای‭ ‬کشور‭ ‬نیز‭ ‬به‭ ‬دفعات‭ ‬مورد‭ ‬توجه‭ ‬قرار‭ ‬گرفته‭ ‬است؛‭ ‬به‭ ‬نحوی‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬برنامه‭ ‬سوم‭ ‬توسعه‭ ‬تا‭ ‬برنامه‭ ‬ششم‭ ‬توسعه‭ ‬بر‭ ‬اهمیت‭ ‬و‭ ‬ضرورت‭ ‬اجرای‭ ‬این‭ ‬طرح‭ ‬تاکید‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬طرح‭ ‬تحول‭ ‬نظام‭ ‬مالیاتی‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬محورهای‭ ‬اصلی‭ ‬طرح‭ ‬تحول‭ ‬اقتصادی‭ ‬دولت‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬براساس‭ ‬آن‭ ‬‮«‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‮»‬‭ ‬به‌عنوان‭ ‬طرح‭ ‬همه‭ ‬جانبه‭ ‬تحول‭ ‬نظام‭ ‬مالیاتی‭ ‬کشور‭ ‬از‭ ‬دهه‭ ‬پیش‭ ‬در‭ ‬دستور‭ ‬کار‭ ‬سازمان‭ ‬امور‭ ‬مالیاتی‭ ‬کشور‭ ‬قرار‭ ‬داشته‭ ‬است‭. ‬موفقیت‭ ‬و‭ ‬ایجاد‭ ‬تحول‭ ‬در‭ ‬نظام‭ ‬مالیاتی‭ ‬کشور،‭ ‬نیازمند‭ ‬تعیین‭ ‬اهداف‭ ‬کلانی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬راه‌اندازی‭ ‬و‭ ‬پرداخت‭ ‬هزینه‭ ‬آن،‭ ‬گام‭ ‬بزرگی‭ ‬در‭ ‬جهت‭ ‬تحول‭ ‬نظام‭ ‬مالیاتی‭ ‬کشور‭ ‬برداشته‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭. ‬وجود‭ ‬نواقص‭ ‬و‭ ‬معضلاتی‭ ‬پیرامون‭ ‬ارائه‭ ‬خدمات‭ ‬مناسب‭ ‬به‭ ‬مودیان،‭ ‬عدم‭ ‬پرداخت‭ ‬مالیات،‭ ‬افزایش‭ ‬شکایات‭ ‬و‭ ‬افزایش‭ ‬حجم‭ ‬فرارهای‭ ‬مالیاتی‭ ‬و‭... ‬باعث‭ ‬کاهش‭ ‬درآمدهای‭ ‬مالیاتی‭ ‬و‭ ‬افزایش‭ ‬نارضایتی‭ ‬مودیان‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬راه‌اندازی‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬می‌توان‭ ‬به‭ ‬برطرف‭ ‬شدن‭ ‬این‭ ‬نواقص‭ ‬در‭ ‬نظام‭ ‬مالیاتی‭ ‬کشور‭ ‬امیدوار‭ ‬بود‭. ‬در‭ ‬همین‭ ‬راستا‭ ‬بر‭ ‬اهمیت‭ ‬و‭ ‬ضرورت‭ ‬اجرای‭ ‬اهداف‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬در‭ ‬برنامه‌های‭ ‬توسعه‭ ‬و‭ ‬اهداف‭ ‬طرح‭ ‬و‭ ‬راهکارهای‭ ‬دستیابی‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬تاکید‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬ادامه‭ ‬به‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬اهداف،‭ ‬اهمیت‭ ‬و‭ ‬ضرورت‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬اشاره‭ ‬می‌شود‭.‬

 

نگاهی‭ ‬به‭ ‬مستندات‭ ‬قانونی‭ ‬ضرورت‭ ‬اجرای‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬در‭ ‬برنامه‌های‭ ‬توسعه

برنامه‭ ‬سوم‭ ‬توسعه‭: ‬بند‭ (‬پ‭) ‬ماده‭ (‬59‭)‬

1-‭ ‬گردآوری‭ ‬و‭ ‬پردازش‭ ‬اطلاعات‭ ‬مربوط‭ ‬به‭ ‬فعالیت‌های‭ ‬اقتصادی‭ ‬مودیان‭ ‬مالیاتی‭ ‬در‭ ‬شبکه‭ ‬فراگیر

2-‭ ‬توسعه‭ ‬و‭ ‬ترویج‭ ‬روش‭ ‬خوداظهاری‭ ‬در‭ ‬نظام‭ ‬مالیاتی

برنامه‭ ‬چهارم‭ ‬توسعه‭: ‬ماده‭ (‬2‭) ‬بند‭ (‬ب‭) ‬ماده‭ (‬95‭)‬

1-‭ ‬برقراری‭ ‬انضباط‭ ‬مالی‭ ‬و‭ ‬بودجه‌ای

2-‭ ‬تامین‭ ‬اعتبارات‭ ‬هزینه‌ای‭ ‬دولت‭ ‬به‌طور‭ ‬کامل‭ ‬از‭ ‬محل‭ ‬درآمدهای‭ ‬مالیاتی

3-‭ ‬بازتوزیع‭ ‬عادلانه‭ ‬درآمدها

 

برنامه‭ ‬پنجم‭ ‬توسعه‭: ‬ماده‭(‬117‭) ‬ماده‭ (‬120‭)‬

1-‭ ‬کاهش‭ ‬وابستگی‭ ‬بودجه‭ ‬دولت‭ ‬به‭ ‬درآمدهای‭ ‬نفتی‭ ‬تا‭ ‬پایان‭ ‬برنامه‭ ‬و‭ ‬بودجه

2-‭ ‬تامین‭ ‬هزینه‌های‭ ‬جاری‭ ‬دولت‭ ‬از‭ ‬محل‭ ‬درآمدهای‭ ‬مالیاتی

راه‌اندازی‭ ‬پایگاه‭ ‬اطلاعات‭ ‬مودیان‭ ‬مالیاتی‭ ‬شامل‭:‬

1-‭ ‬اطلاعات‭ ‬درآمدی‭ ‬و‭ ‬هزینه‌ای‭ ‬اشخاص‭ ‬حقیقی‭ ‬تا‭ ‬پایان‭ ‬برنامه

2-‭ ‬اشخاص‭ ‬حقوقی‭ ‬حداکثر‭ ‬تا‭ ‬پایان‭ ‬سال‭ ‬دوم‭ ‬برنامه

برنامه‭ ‬ششم‭ ‬توسعه‭: ‬ماده‭ (‬6‭)‬

1-‭ ‬تحقق‭ ‬صرفه‌جویی‭ ‬در‭ ‬هزینه‌های‭ ‬عمومی

2-‭ ‬اصلاح‭ ‬نظام‭ ‬درآمدی‭ ‬دولت

3-‭ ‬همچنین‭ ‬قطع‭ ‬وابستگی‭ ‬بودجه‭ ‬به‭ ‬نفت‭ ‬تا‭ ‬پایان‭ ‬اجرای‭ ‬قانون‭ ‬ششم

 

اهداف‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬و‭ ‬راهکارهای‭ ‬دستیابی

به‌طور‭ ‬کلی‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬دارای‭ ‬سه‭ ‬هدف‭ ‬اصلی‭ ‬افزایش‭ ‬درآمدهای‭ ‬مالیاتی،‭ ‬کاهش‭ ‬هزینه‌های‭ ‬عملیاتی‭ ‬و‭ ‬افزایش‭ ‬رضایت‭ ‬صاحبان‭ ‬کسب‭ ‬و‭ ‬کاربوده‭ ‬است‭.‬

 

افزایش‭ ‬درآمدهای‭ ‬مالیاتی

برای‭ ‬دستیابی‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬هدف‭ ‬بر‭ ‬مواردی‭ ‬همچون‭ ‬تجمیع‭ ‬درآمدهای‭ ‬هر‭ ‬مودی،‭ ‬سیستم‭ ‬هوشمند‭ ‬تحلیل‭ ‬درخواست‌ها‭ ‬و‭ ‬ممیزی‭ ‬هدفمند،‭ ‬شبکه‭ ‬یکپارچه‭ ‬ردیابی‭ ‬و‭ ‬ثبت‭ ‬مبادلات،‭ ‬تسهیل‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬انواع‭ ‬جدید‭ ‬مالیات،‭ ‬بهبود‭ ‬و‭ ‬تعالی‭ ‬فرآیندهای‭ ‬شناسایی‭ ‬و‭ ‬تشخیص،‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬فرار‭ ‬مالیاتی‭ ‬و‭ ‬حذف‭ ‬معافیت‌های‭ ‬غیرضروری‭ ‬تاکید‭ ‬شده‭ ‬است‭.‬

 

کاهش‭ ‬هزینه‌های‭ ‬عملیاتی

در‭ ‬راستای‭ ‬کاهش‭ ‬هزینه‌های‭ ‬مالیاتی‭ ‬نیز‭ ‬راهکارهای‭ ‬مختلفی‭ ‬نظیر‭ ‬گسترش‭ ‬فرهنگ‭ ‬خوداظهاری،‭ ‬تخصیص‭ ‬بهینه‭ ‬منابع،‭ ‬تفویض‭ ‬اختیارات‭ ‬و‭ ‬برون‌سپاری،‭ ‬افزایش‭ ‬کارآیی‭ ‬و‭ ‬بهره‌وری‭ ‬سازمان،‭ ‬بهبود‭ ‬و‭ ‬تعالی‭ ‬فرآیندهای‭ ‬درون‭ ‬سازمان‭ ‬و‭ ‬رفع‭ ‬موانع‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬روش‌های‭ ‬الکترونیکی،‭ ‬ایجاد‭ ‬یک‭ ‬سیستم‭ ‬اطلاعات‭ ‬مدیریت‭ ‬در‭ ‬درون‭ ‬سازمان‭ ‬مد‭ ‬نظر‭ ‬بوده‭ ‬است‭.‬

 

افزایش‭ ‬رضایت‭ ‬صاحبان‭ ‬کسب‭ ‬و‭ ‬کار‭ (‬مودیان‭ ‬مالیاتی‭)‬

در‭ ‬اجرای‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬و‭ ‬اجرای‭ ‬روش‌های‭ ‬الکترونیکی‭ (‬E‭-‬Tax‭) ‬برای‭ ‬افزایش‭ ‬رضایت‌مندی‭ ‬مودیان‭ ‬نکاتی‭ ‬شامل‭ ‬بهره‌گیری‭ ‬از‭ ‬فناوری‭ ‬اطلاعات‭ ‬ایجاد‭ ‬عدالت‭ ‬مالیاتی‭ ‬و‭ ‬اشاعه‭ ‬فرهنگ‭ ‬مالیاتی،‭ ‬اجرای‭ ‬آسان،‭ ‬سریع،‭ ‬دقیق،‭ ‬یکپارچه‭ ‬و‭ ‬فراگیر‭ ‬امور‭ ‬مالیاتی،‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬نظام‭ ‬یکپارچه‭ ‬مالیاتی،‭  ‬ارتقای‭ ‬سطح‭ ‬خدمات‭ ‬به‭ ‬مودیان‭ ‬و‭ ‬ارتقای‭ ‬رضایت‭ ‬شغلی‭ ‬کارکنان‭ ‬سازمان‭ ‬مالیاتی‭ ‬در‭ ‬دستور‭ ‬کار‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬به‭ ‬غیر‭ ‬از‭ ‬موارد‭ ‬ذکر‭ ‬شده‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬دارای‭ ‬پروژه‌های‭ ‬مختلفی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬چشم‌انداز‭ ‬سازمان‭ ‬و‭ ‬پتانسیل‌های‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬52‭ ‬بسته‭ ‬کاری‭ ‬تدوین‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬بسته‌های‭ ‬کاری‭ ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬اولویت‭ ‬اجرا‭ ‬ارتباطات‭ ‬با‭ ‬یکدیگر‭ ‬و‭ ‬سایر‭ ‬شاخص‌های‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬گرفته‭ ‬شده‭ ‬به‭ ‬32‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬37‭ ‬پروژه‭ ‬تبدیل‭ ‬شد‭. ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬13‭ ‬سال‭ ‬از‭ ‬کلید‭ ‬خوردن‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬می‌گذرد،‭ ‬اما‭ ‬براساس‭ ‬واقعیت‌های‭ ‬کنونی‭ ‬هنوز‭ ‬بخش‌هایی‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬طرح‭ ‬عملیاتی‭ ‬نشده،‭ ‬به‌طوری‭ ‬که‭ ‬به‌نظر‭ ‬می‌رسد‭ ‬اجرای‭ ‬کامل‭ ‬آن‭ ‬از‭ ‬سال‭ ‬1398‭ ‬محقق‭ ‬شود‭.‬

 

مختصات‭ ‬و‭ ‬مولفه‌های‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬در‭ ‬ادارات

استقرار‭ ‬سامانه‭ ‬نرم‌افزاری‭ ‬یکپارچه‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬اداره‭ ‬مالیاتی،‭ ‬نیازمند‭ ‬وجود‭ ‬تامین‭ ‬پیش‌نیازها‭ ‬و‭ ‬زیرساخت‌ها‭ ‬اعم‭ ‬از‭ ‬فنی،‭ ‬انسانی،‭ ‬سازمانی‭ ‬و‭... ‬بسیاری‭ ‬است‭. ‬اجرای‭ ‬مجموعه‌ای‭ ‬متنوع‭ ‬از‭ ‬فرآیندهای‭ ‬گوناگون‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬زیرساخت‌ها‭ ‬و‭ ‬پیش‌نیازها‭ ‬را‭ ‬فراهم‭ ‬می‌کنند‭ ‬و‭ ‬اداره‭ ‬مالیاتی‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬اجرای‭ ‬سامانه‭ ‬آماده‭ ‬می‌سازند،‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬پروژه‭ ‬‮«‬پیاده‌سازی‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‮»‬‭ ‬تعریف‭ ‬شده‌اند‭. ‬آنچه‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬سند‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬پرداخته‭ ‬می‌شود،‭ ‬جزئیات‭ ‬هریک‭ ‬از‭ ‬فعالیت‌های‭ ‬اجرایی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬تجارب‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬در‭ ‬موج‌های‭ ‬اول‭ ‬تا‭ ‬پنجم‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬پروژه‭ ‬و‭ ‬نیز‭ ‬برمبنای‭ ‬آخرین‭ ‬ویرایش‭ ‬برنامه‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬ملی‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬روزآمد‭ ‬شده‭ ‬است‭.‬

نگهداری‭ ‬و‭ ‬به‌روزرسانی‭ ‬این‭ ‬سند‭ ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬موارد‭ ‬زیر‭ ‬اهمیت‭ ‬بسیاری‭ ‬دارد‭:‬

‭* ‬تکمیل‭ ‬شدن‭ ‬سامانه‭ ‬نرم‌افزاری‭ ‬یکپارچه

‭* ‬تجارب‭ ‬استقرار‭ ‬سامانه‭ ‬در‭ ‬هر‭ ‬اداره

‭* ‬تغییرات‭ ‬برنامه‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬در‭ ‬ادارات

‭* ‬مکانیزم‌های‭ ‬برنامه‌ریزی‭ ‬شده‭ ‬برای‭ ‬اجرای‭ ‬ملی‭ ‬پروژه

در‭ ‬راستای‭ ‬تحقق‭ ‬اهداف‭ ‬سند‭ ‬چشم‌انداز‭ ‬20‭ ‬ساله‭ ‬کشور،‭ ‬اهداف‭ ‬برنامه‌های‭ ‬توسعه‌ای‭ ‬پنج‭ ‬ساله‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬چارچوب‭ ‬طرح‭ ‬تحول‭ ‬اقتصادی‭ ‬دولت‭ ‬به‌عنوان‭ ‬مبنای‭ ‬اصلی‭ ‬تحقق‭ ‬عدالت‭ ‬به‭ ‬ویژه‭ ‬در‭ ‬حوزه‭ ‬مالیات،‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬به‌عنوان‭ ‬برنامه‭ ‬و‭ ‬طرح‭ ‬محوری‭ ‬طرح‭ ‬تحول‭ ‬اقتصادی،‭ ‬برنامه‌ریزی‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬اجراست‭. ‬در‭ ‬سال‭ ‬1383،‭ ‬سازمان‭ ‬امور‭ ‬مالیاتی‭ ‬کشور‭ ‬با‭ ‬بهره‌گیری‭ ‬از‭ ‬دانش‭ ‬و‭ ‬تخصص‭ ‬مجموعه‌ای‭ ‬از‭ ‬خبرگان‭ ‬و‭ ‬متخصصان‭ ‬درون‌سازمانی‭ ‬و‭ ‬برون‌سازمانی‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬شرکت‌های‭ ‬مشاوره‌ای‭ ‬داخلی‭ ‬و‭ ‬خارجی،‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬پنج‭ ‬مجموعه‭ ‬و‭ ‬32‭ ‬پروژه‭ ‬تدوین‭ ‬کرد‭. ‬برخی‭ ‬از‭ ‬پروژه‌های‭ ‬سی‭ ‬و‭ ‬دوگانه‭ ‬صرفا‭ ‬ماهیت‭ ‬مطالعاتی‭ ‬و‭ ‬طراحی‭ ‬داشته،‭ ‬تعدادی‭ ‬شامل‭ ‬مراحل‭ ‬مطالعاتی‭ ‬و‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬گروهی‭ ‬هم‭ ‬صرفا‭ ‬بر‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬نتایج‭ ‬مطالعات‭ ‬سایر‭ ‬پروژه‌ها‭ ‬تمرکز‭ ‬دارند‭. ‬پیاده‌سازی‭ ‬آن‭ ‬دسته‭ ‬از‭ ‬پروژه‌های‭ ‬سی‭ ‬و‭ ‬دوگانه‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬به‭ ‬استقرار‭ ‬سامانه‭ ‬نرم‌افزاری‭ ‬یکپارچه‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬اداره‭ ‬مالیاتی‭ ‬منجر‭ ‬می‌شود،‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬پروژه‭ ‬‮«‬پیاده‌سازی‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬در‭ ‬ادارات‮»‬‭ ‬تعریف‭ ‬و‭ ‬برنامه‌ریزی‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬شرح‭ ‬این‭ ‬پروژه‌ها‭ ‬در‭ ‬ادامه‭ ‬می‌آید‭.‬

پروژه‭ ‬‮«‬طراحی‭ ‬و‭ ‬اجرای‭ ‬آزمایشی‭ ‬سامانه‭ ‬نرم‭ ‬افزاری‭ ‬یکپارچه‭ ‬مالیاتی‭(‬ITS‭)‬‮»‬‭: ‬این‭ ‬برنامه،‭ ‬پروژه‌ای‭ ‬محوری‭ ‬در‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬اکنون‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬مراحل‭ ‬تعیین‭ ‬نیازها،‭ ‬طراحی،‭ ‬ساخت،‭ ‬اجرای‭ ‬نمونه‭ ‬آزمایشی‭ ‬و‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬آزمایشی‭ ‬در‭ ‬مرحله‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬قرار‭ ‬دارد‭. ‬

 

پروژه‭ ‬استانداردسازی‭ ‬فرآیندها‭ (‬PSD‭):‬

این‭ ‬پروژه‭ ‬با‭ ‬نگرش‭ ‬مودی‌مداری،‭ ‬کلیه‭ ‬فرآیندهای‭ ‬متعدد‭ ‬و‭ ‬متنوع‭ ‬سازمان‭ ‬را‭ ‬شناسایی‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬اصلاح‭ ‬یا‭ ‬طراحی‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬استاندارد‌سازی‭ ‬آنها،‭ ‬زمینه‭ ‬لازم‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬مدیریت‭ ‬آگاهانه‭ ‬و‭ ‬مسوولانه‭ ‬سازمان‭ ‬و‭ ‬رضایت‭ ‬مودیان‭ ‬فراهم‭ ‬می‌سازد‭. ‬پس‭ ‬از‭ ‬استاندارد‌سازی‭ ‬فرآیندها‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬این‭ ‬فرآیندهای‭ ‬استاندارد‭ ‬شده‭ ‬در‭ ‬ادارات‭ ‬امور‭ ‬مالیاتی‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬شوند‭. ‬همچنین‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬ساختار‭ ‬وظیفه‌ای‭ ‬سامانه‭ ‬نرم‌افزاری‭ ‬یکپارچه‭ ‬مالیاتی،‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬برای‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬آن،‭ ‬ابتدا‭ ‬وظایف‭ ‬امور‭ ‬و‭ ‬رسیدگی‭ ‬کارکنان‭ ‬از‭ ‬یکدیگر‭ ‬تفکیک‭ ‬شوند‭. ‬این‭ ‬کار‭ ‬در‭ ‬زمان‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬پروژه‭ ‬PSD‭ ‬انجام‭ ‬می‌شود‭.‬

 

تعریف‭ ‬و‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬خدمات‭ ‬مودیان‭ (‬TSI‭): ‬

این‭ ‬پروژه‭ ‬خدمات‭ ‬مورد‭ ‬نیاز‭ ‬مودیان‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬کانال‌های‭ ‬مختلف‭ ‬را‭ ‬شناسایی‭ ‬و‭ ‬تعریف‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬آنها‭ ‬می‌پردازد‭. ‬پروژه‭ ‬ارتقای‭ ‬شبکه‭ ‬محلی‭ ‬و‭ ‬گسترده‭ ‬و‭ ‬ارتباطات‭ ‬راه‭ ‬دور‭ (‬LWT‭): ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬اینکه‭ ‬سامانه‭ ‬نرم‌افزاری‭ ‬یکپارچه‭ ‬مالیاتی‭ ‬یک‭ ‬سامانه‭ ‬تحت‭ ‬وب‭ ‬است؛‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬پیش‌نیازهای‭ ‬اصلی‭ ‬اجرا‭ ‬و‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬آن،‭ ‬وجود‭ ‬زیرساخت‭ ‬منسجم‭ ‬شبکه‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬پروژه‭ ‬بر‭ ‬ارتقای‭ ‬زیرساخت‭ ‬شبکه‭ ‬محلی،‭ ‬گسترده‭ ‬و‭ ‬ارتباطات‭ ‬راه‭ ‬دور‭ ‬سازمان‭ ‬تاکید‭ ‬دارد‭.‬

 

شماره‭ ‬شناسایی‭ ‬مودیان‭ (‬پیاده‌سازی‭ ‬و‭ ‬تخصیص‭) (‬TIN۲‭):‬

‭ ‬برای‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬نرم‌افزار‭ ‬سامانه‭ ‬یکپارچه‭ ‬مالیاتی‭ ‬ضروری‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬تمام‭ ‬مودیان‭ ‬کد‭ ‬شناسه‭ ‬یکتا‭ ‬داشته‭ ‬باشند‭. ‬داشتن‭ ‬این‭ ‬کد‭ ‬سبب‭ ‬می‌شود‭ ‬تا‭ ‬مودیان‭ ‬مالیاتی‭ ‬در‭ ‬هر‭ ‬مرحله‌ای‭ ‬از‭ ‬فرآیندهای‭ ‬مالیاتی‭ ‬در‭ ‬سامانه‭ ‬یکپارچه‭ ‬مالیاتی‭ ‬قابل‭ ‬ردیابی‭ ‬باشند‭. ‬از‭ ‬این‭ ‬رو،‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬تعریف‭ ‬این‭ ‬شماره‭ ‬شناسایی‭ ‬یکتا‭ ‬باید‭ ‬این‭ ‬شماره‭ ‬به‭ ‬تمام‭ ‬اشخاص‭ ‬حقیقی‭ ‬و‭ ‬حقوقی‭ ‬تخصیص‭ ‬یابد‭. ‬فرآیند‭ ‬ثبت‭ ‬نام‭ ‬مودیان‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬انتها‭ ‬به‌‭ ‬تخصیص‭ ‬شماره‭ ‬شناسایی‭ ‬یکتای‭ ‬مودیان‭ ‬می‌انجامد‭ ‬در‭ ‬حقیقت‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬این‭ ‬پروژه‭ ‬محسوب‭ ‬می‌شود‭.‬

پروژه‭ ‬تدارک،‭ ‬نصب‭ ‬و‭ ‬تحویل‭ ‬سخت‌افزار‭ ‬نظام‭ ‬یکپارچه‭ ‬مالیاتی‭ (‬HPI‭): ‬این‭ ‬پروژه‭ ‬یکی‭ ‬دیگر‭ ‬از‭ ‬پیش‌نیازهای‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬سامانه‭ ‬نرم‌افزاری‭ ‬یکپارچه‭ ‬مالیاتی‭ ‬است‭. ‬هدف‭ ‬از‭ ‬انجام‭ ‬این‭ ‬پروژه،‭ ‬انجام‭ ‬تمامی‭ ‬مراحل‭ ‬خرید،‭ ‬ساخت،‭ ‬حمل،‭ ‬بازرسی،‭ ‬نصب،‭ ‬راه‌اندازی،‭ ‬آزمایش‭ ‬و‭ ‬تحویل‭ ‬همه‭ ‬تجهیزات‭ ‬سخت‌افزاری‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬نظام‭ ‬یکپارچه‭ ‬مالیاتی‭ ‬مورد‭ ‬نیاز‭ ‬است‭.‬

 

پروژه‭ ‬طراحی،‭ ‬راه‌اندازی‭ ‬و‭ ‬اجرای‭ ‬دفتر‭ ‬مدیریت‭ ‬تغییر‭ (‬CMO‭): ‬

هدف‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬پروژه‭ ‬آماده‌سازی‭ ‬کارکنان‭ ‬و‭ ‬مودیان‭ ‬سازمان‭ ‬برای‭ ‬اجرای‭ ‬سایر‭ ‬پروژه‌ها‭ ‬و‭ ‬به‌طور‭ ‬کلی‭ ‬اجرای‭ ‬طرح‭ ‬تحول‭ ‬مالیاتی‭ ‬است‭. ‬برگزاری‭ ‬دوره‌های‭ ‬آموزشی‭ ‬برای‭ ‬آشنایی‭ ‬کارکنان‭ ‬و‭ ‬مسوولان‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬با‭ ‬اهداف‭ ‬و‭ ‬تغییرات‭ ‬مورد‭ ‬انتظار‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬و‭ ‬پروژه‌های‭ ‬سی‭ ‬و‭ ‬دوگانه‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬ویژه‭ ‬پروژه‭ ‬محوری‭ ‬‮«‬طراحی‭ ‬و‭ ‬اجرای‭ ‬آزمایشی‭ ‬سامانه‭ ‬نرم‌افزاری‭ ‬یکپارچه‭ ‬مالیاتی‮»‬‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬فعالیت‌هایی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬پروژه‭ ‬انجام‭ ‬می‌شود‭. ‬همچنین‭ ‬ایجاد‭ ‬ساز‌و‌کارهایی‭ ‬در‭ ‬ادارات‭ ‬امور‭ ‬مالیاتی‭ ‬به‭ ‬منظور‭ ‬ایجاد‭ ‬ارتباطی‭ ‬هرچه‭ ‬نزدیک‭ ‬با‭ ‬ستاد‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬برای‭ ‬آماده‌سازی‭ ‬و‭ ‬پشتیبانی‭ ‬آنها‭ ‬در‭ ‬زمان‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬از‭ ‬دیگر‭ ‬فعالیت‌های‭ ‬این‭ ‬پروژه‭ ‬است‭.‬

پروژه‭ ‬اجرای‭ ‬آموزش‌های‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ (‬TTE‭): ‬برگزاری‭ ‬آموزش‌های‭ ‬فنی‭ ‬طراحی‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬مورد‭ ‬نیاز‭ ‬جهت‭ ‬پیاده‌سازی‭ ‬هریک‭ ‬از‭ ‬پروژه‌های‭ ‬طرح‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬این‭ ‬پروژه‭ ‬صورت‭ ‬می‌گیرد‭.‬

 

پروژه‭ ‬تبدیل‭ ‬و‭ ‬انتقال‭ ‬داده‌ها‭ (‬DCT‭): ‬

در‭ ‬این‭ ‬پروژه،‭ ‬داده‌های‭ ‬هویتی‭ ‬مودیانی‭ ‬که‭ ‬طی‭ ‬پروژه‭ ‬TIN۲‭ ‬ثبت‭ ‬نام‭ ‬و‭ ‬اعتبار‭ ‬سنجی‭ ‬شده‌اند،‭ ‬در‭ ‬سامانه‭ ‬یکپارچه‭ ‬مالیاتی‭ ‬بارگذاری‭ ‬می‌شود‭. ‬از‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬اشکالات‭ ‬نرم‌افزاری‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬عدم‭ ‬تقارن‭ ‬کامل‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬با‭ ‬نرم‌افزار‭ ‬ایریس‭ ‬به‌ویژه‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬اطلاعات‭ ‬املاک‭ ‬مسکونی‭ ‬کشور‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬فقدان‭ ‬یک‭ ‬رابطه‭ ‬اصولی‭ ‬هوشمند‭ ‬بین‭ ‬سیستم‭ ‬نرم‭ ‬افزاری‭ ‬معاملات‭ ‬موضوع‭ ‬ماده‭ ‬169‭ ‬با‭ ‬مولفه‌های‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬عمل‭ ‬مشکلات‭ ‬عدیده‌ای‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬مودیان‭ ‬و‭ ‬ماموران‭ ‬مالیاتی‭ ‬به‭ ‬وجود‭ ‬آورده‭ ‬که‭ ‬انتظار‭ ‬می‌رود‭ ‬با‭ ‬بازبینی‭ ‬مجدد‭ ‬این‭ ‬مشکلات‭ ‬رفع‭ ‬شود‭ ‬تا‭ ‬رضایت‭ ‬مودیان‭ ‬حاصل‭ ‬شود‭.‬

اجرای‭ ‬هر‭ ‬چند‭ ‬ناکامل‭ ‬طرح‭ ‬که‭ ‬مدیون‭ ‬تلاش‭ ‬کارکنان‭ ‬و‭ ‬مدیران‭ ‬سازمان‭ ‬امور‭ ‬مالیاتی‭ ‬کشور‭ ‬است‭ ‬باعث‭ ‬شده‭ ‬برای‭ ‬نخستین‭ ‬بار‭ ‬در‭ ‬تاریخ‭ ‬کشور‭ ‬از‭ ‬سال‭ ‬1395‭ ‬درآمدهای‭ ‬مالیاتی‭ ‬از‭ ‬درآمد‌های‭ ‬نفتی‭ ‬فزونی‭ ‬گیرد‭ ‬و‭ ‬حدود‭ ‬700‭ ‬هزار‭ ‬مودی‭ ‬جدید‭ ‬شناسایی‭ ‬و‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬رکورد‭ ‬مالیاتی‭ ‬در‭ ‬سامانه‭ ‬مالیاتی‭ ‬ثبت‭ ‬شود‭ ‬که‭ ‬بهره‌برداری‭ ‬از‭ ‬آنها‭ ‬هم‭ ‬اکنون‭ ‬هم‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭. ‬برخی‭ ‬نتایج‭ ‬اجرای‭ ‬طرح‭ ‬عبارتند‭ ‬از‭:‬

شناسایی‭ ‬حدود‭ ‬6248‭ ‬مودی‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬کارت‭ ‬بازرگانی‭ ‬سایرین‭ ‬استفاده‭ ‬کرده‌‌اند‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬تعداد‭ ‬مودی،‭ ‬صرفا‭ ‬1350‭ ‬مودی‭ ‬واقعی‭ ‬و‭ ‬صاحب‭ ‬کارت‭ ‬بازرگانی‭ ‬بوده‌اند‭. ‬مالیات‭ ‬دارندگان‭ ‬کارت‌های‭ ‬اجاره‌ای‭ ‬معادل‭ ‬مبلغی‭ ‬در‭ ‬حدود‭ ‬5000‭ ‬میلیارد‭ ‬تومان‭ (‬مالیات‭ ‬و‭ ‬جریمه‭) ‬بوده‭ ‬است‭. ‬همچنین‭ ‬با‭ ‬اجرای‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬و‭ ‬اجرای‭ ‬قانون‭ ‬ارزش‭ ‬افزوده‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬3‭ ‬هزار‭ ‬شرکت‭ ‬کاغذی‭ ‬دروغین‭ ‬شناسایی‭ ‬شده‭ ‬که‭ ‬عمدتا‭ ‬قبل‭ ‬از‭ ‬سال‭ ‬1385‭ ‬تاسیس‭ ‬شده‌اند‭.‬

از‭ ‬مهر‭ ‬1378‭ ‬تا‭ ‬پایان‭ ‬سال‭ ‬1396‭ ‬مجموعا‭ ‬معادل‭ ‬مبلغ‭ ‬210‭ ‬هزار‭ ‬میلیارد‭ ‬تومان‭ ‬مالیات‭ ‬ارزش‭ ‬افزوده‭ ‬وصول‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬شناسایی‭ ‬هفت‭ ‬شرکت‭ ‬در‭ ‬استان‭ ‬خوزستان‭ ‬که‭ ‬‮٣٠‬‭ ‬هزار‭ ‬خودرو‭ ‬وارد‭ ‬کردند‭ ‬و‭ ‬‮٧٦٠‬‭ ‬میلیارد‭ ‬تومان‭ ‬فرار‭ ‬مالیاتی‭ ‬داشتند‭.‬

شناسایی‭ ‬3049‭ ‬مودی‭ ‬براساس‭ ‬حساب‌های‭ ‬بانکی‭ ‬و‭ ‬مطالبه‭ ‬300‭/ ‬6‭ ‬میلیارد‭ ‬تومان‭ ‬از‭ ‬آنها‭.‬

شناسایی‭ ‬یک‭ ‬خانواده‭ ‬که‭ ‬نزدیک‭ ‬به‭ ‬‮٢٠‬‭ ‬شرکت‭ ‬صرافی‭ ‬داشته‌اند‭. ‬شناسایی‭ ‬یک‭ ‬نفر‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1392‭ ‬فوت‭ ‬کرده‭ ‬اما‭ ‬تا‭ ‬دوسال‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬مرگش‭ ‬در‭ ‬سامانه‌های‭ ‬رسمی‭ ‬به‌نام‭ ‬او‭ ‬خرید‭ ‬و‭ ‬فروش‭ ‬ارز‭ ‬انجام‭ ‬می‌شده‭ ‬است‭. ‬مشخص‭ ‬شده‭ ‬که‭ ‬20‭ ‬درصد‭ ‬مودیان‭ ‬کشور‭ ‬حدود‭ ‬80‭ ‬درصد‭ ‬مالیات‭ ‬کشور‭ ‬و‭ ‬80‭ ‬درصد‭ ‬باقی‌مانده‭ ‬فقط‭ ‬20‭ ‬درصد‭ ‬مالیات‭ ‬را‭ ‬پرداخت‭ ‬می‌کنند‭. ‬در‭ ‬سال‭ ‬1395‭ ‬مبلغ‭ ‬3300‭ ‬میلیارد‭ ‬تومان‭ ‬مالیات‭ ‬از‭ ‬افرادی‭ ‬که‭ ‬تاکنون‭ ‬وجهی‭ ‬به‭ ‬سازمان‭ ‬امور‭ ‬مالیاتی‭ ‬پرداخت‭ ‬نمی‌کردند،‭ ‬اخذ‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬گام‭ ‬دیگر،‭ ‬از‭ ‬77‭ ‬نفر‭ ‬نیز‭ ‬990‭ ‬میلیارد‭ ‬تومان‭ ‬دریافت‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬از‭ ‬اجرای‭ ‬طرح‭ ‬جامع‭ ‬مالیاتی‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1394‭ ‬تاکنون‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬700‭ ‬هزار‭ ‬مودی‭ ‬جدید‭ ‬مالیاتی‭ ‬شناسایی‭ ‬و‭ ‬900‭ ‬میلیون‭ ‬رکورد‭ ‬اطلاعات‭ ‬وارد‭ ‬سامانه‭ ‬شده‭ ‬است‭.‬

 

‭* ‬عضو‭ ‬جامعه‭ ‬حسابداران‭ ‬رسمی‭ ‬ایران

اخبار مرتبط
نظرات شما