• دوشنبه ۲۷ خرداد ۱۳۹۸ -
  • 17/06/2019

بررسی عوامل کاهش توان حل مساله دولت‌ها در ایران در گفت‌وگو با سید حسین مرعشی

کژکارکردی دولت‌ها

سیدحسین‭ ‬مرعشی‭ ‬فعال‭ ‬سیاسی‭ ‬که‭ ‬نامش‭ ‬از‭ ‬منظر‭ ‬سیاسی‭ ‬با‭ ‬حزب‭ ‬کارگزاران‭ ‬گره‭ ‬خورده‭ ‬و‭ ‬شناخته‭ ‬شده‭ ‬است،‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬باور‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬عامل‭ ‬ناتوان‭ ‬بودن‭ ‬دولت‌ها‭ ‬در‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران،‭ ‬نبود‭ ‬تعریف‭ ‬دولت‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬معنای‭ ‬state‭ ‬است‭. ‬او‭ ‬می‌گوید‭ ‬که‭ ‬دولت‌ها‭ ‬در‭ ‬ساختار‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬تنها‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬قوه‭ ‬اجرایی‭ ‬کشور‭ ‬کار‭ ‬می‌کنند‭ ‬که‭ ‬سهم‭ ‬زیادی‭ ‬در‭ ‬تعیین‭ ‬سیاست‌های‭ ‬کلی‭ ‬و‭ ‬مهم‭ ‬و‭ ‬سیاستگذاری‌های‭ ‬کلان‭ ‬کشور‭ ‬ندارند‭.‬

کژکارکردی‭ ‬دولت‌ها

افزایش‭ ‬ناکارآمدی‭ ‬دولت‌ها‭ ‬در‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬موضوعی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬حالا‭ ‬کارشناسان‭ ‬و‭ ‬برخی‭ ‬چهره‌های‭ ‬سیاسی‭ ‬آشکارا‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬سخن‭ ‬می‌گویند‭ ‬و‭ ‬حل‭ ‬مسائل‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬توان‭ ‬و‭ ‬قدرت‭ ‬دولت‌ها‭ ‬خارج‭ ‬می‌دانند‭. ‬حسین‭ ‬مرعشی‭ ‬فعال‭ ‬سیاسی‭ ‬که‭ ‬نامش‭ ‬از‭ ‬منظر‭ ‬سیاسی‭ ‬با‭ ‬حزب‭ ‬کارگزاران‭ ‬گره‭ ‬خورده‭ ‬و‭ ‬شناخته‭ ‬شده‭ ‬است،‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬باور‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬عامل‭ ‬ناتوان‭ ‬بودن‭ ‬دولت‌ها‭ ‬در‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران،‭ ‬نبود‭ ‬تعریف‭ ‬دولت‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬معنای‭ ‬state‭ ‬است‭. ‬او‭ ‬می‌گوید‭ ‬که‭ ‬دولت‌ها‭ ‬در‭ ‬ساختار‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬تنها‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬قوه‭ ‬اجرایی‭ ‬کشور‭ ‬کار‭ ‬می‌کنند‭ ‬که‭ ‬سهم‭ ‬زیادی‭ ‬در‭ ‬تعیین‭ ‬سیاست‌های‭ ‬کلی‭ ‬و‭ ‬مهم‭ ‬و‭ ‬سیاستگذاری‌های‭ ‬کلان‭ ‬کشور‭ ‬ندارند‭. ‬او‭ ‬با‭ ‬تاکید‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬نکته‭ ‬که‭ ‬دولت‌ها‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬state،‭ ‬با‭ ‬تصمیمات‭ ‬خرد‭ ‬اداره‭ ‬نمی‌شوند‭ ‬بلکه‭ ‬با‭ ‬تصمیمات‭ ‬کلان‭ ‬اداره‭ ‬می‌شوند،‭ ‬دولت‌ها‭ ‬در‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬را‭ ‬فاقد‭ ‬این‭ ‬نقش‭ ‬می‌داند‭ ‬و‭ ‬می‌گوید‭ ‬تعریف‭ ‬نهادهای‭ ‬متعدد‭ ‬به‭ ‬موازات‭ ‬دولت‭ ‬که‭ ‬برخی‭ ‬نهادهای‭ ‬قدرت‌اند‭ ‬و‭ ‬برخی‭ ‬دیگر‭ ‬نهادهای‭ ‬سیاستگذار،‌‭ ‬از‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬عوامل‭ ‬ناتوان‭ ‬ماندن‭ ‬دولت‌ها‭ ‬در‭ ‬حل‭ ‬مسائل‭ ‬کشور‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬گفت‌وگوی‭ ‬تجارت‭ ‬فردا‭ ‬با‭ ‬مرعشی‭ ‬عوامل‭ ‬کاهش‭ ‬توان‭ ‬دولت‌ها‭ ‬در‭ ‬حل‭ ‬و‭ ‬فصل‭ ‬مسائل‭ ‬و‭ ‬مشکلات‭ ‬کشور‭ ‬بررسی‭ ‬شده‭ ‬است‭:‬

 

این‭ ‬تعبیر‭ ‬که‭ ‬‮«‬هیچ‭ ‬رئیس‭ ‬جمهوری‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬مشکلات‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬حل‭ ‬کند‮»‬‭ ‬تا‭ ‬چه‭ ‬حد‭ ‬درست‭ ‬است؟‭ ‬آیا‭ ‬توان‭ ‬نهاد‭ ‬دولت‭ ‬تا‭ ‬این‭ ‬حد‭ ‬پایین‭ ‬آمده‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬حل‭ ‬مسائل‭ ‬و‭ ‬مشکلات‭ ‬ناتوان‭ ‬باشد؟

واقعیت‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬مشکلات‭ ‬و‭ ‬مسائل‭ ‬امروز‭ ‬کشور‭ ‬تنها‭ ‬با‭ ‬تغییر‭ ‬رئیس‭ ‬جمهوری‭ ‬حل‭ ‬نخواهد‭ ‬شد‭ ‬زیرا‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬کلی‭ ‬توان‭ ‬حل‭ ‬مساله‭ ‬قوه‭ ‬مجریه‭ ‬که‭ ‬مردم‭ ‬هر‭ ‬چهار‭ ‬سال‭ ‬یک‭ ‬بار‭ ‬ریاست‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬مبنای‭ ‬نیازهای‭ ‬روز‭ ‬جامعه‭ ‬انتخاب‭ ‬می‌کنند‭ ‬کاهش‭ ‬یافته‭ ‬است‭.‬

اگر‭ ‬بخواهیم‭ ‬موشکافانه‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬بپردازیم‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬بگوییم‭ ‬که‭ ‬اساساً‭ ‬مساله‌ای‭ ‬در‭ ‬ساختار‭ ‬کلان‭ ‬نظام‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬آن‭ ‬نبود‭ ‬دولتی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬معنای‭ ‬state‭ ‬تعریف‭ ‬شده‭ ‬باشد‭. ‬در‭ ‬ایران‭ ‬تلقی‭ ‬از‭ ‬دولت،‭ ‬کابینه‭ ‬و‭ ‬قوه‭ ‬مجریه‭ ‬است‭. ‬وقتی‭ ‬به‭ ‬ساختار‭ ‬حکومت‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬نگاه‭ ‬می‌کنیم،‭ ‬نقطه‌ای‭ ‬وجود‭ ‬ندارد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬همه‭ ‬مسائل‭ ‬کشور‭ ‬جمع‭ ‬شود‭. ‬برای‭ ‬مثال‭ ‬اگر‭ ‬به‭ ‬سراغ‭ ‬رئیس‭ ‬جمهوری‭ ‬یا‭ ‬دولت‭ ‬برویم،‭ ‬در‭ ‬بهترین‭ ‬حالت‭ ‬دولت‭ ‬و‭ ‬ریاست‭ ‬آن‭ ‬تنها‭ ‬یک‌سوم‭ ‬قدرت‭ ‬نظام‭ ‬هستند‭. ‬مسلم‭ ‬آن‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬نظام‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران،‭ ‬دولت‭ ‬یا‭ ‬همان‭ ‬قوه‭ ‬مجریه‭ ‬در‭ ‬اتخاذ‭ ‬سیاست‌های‭ ‬قضایی‭ ‬هیچ‭ ‬نقشی‭ ‬ندارد‭. ‬حتی‭ ‬اگرچه‭ ‬در‭ ‬کابینه‭ ‬وزیری‭ ‬با‭ ‬عنوان‭ ‬وزیر‭ ‬دادگستری‭ ‬داریم‭ ‬و‭ ‬همانند‭ ‬سایر‭ ‬وزیران‭ ‬در‭ ‬جلسات‭ ‬هیات‭ ‬دولت‭ ‬حضور‭ ‬می‌یابد‭ ‬اما‭ ‬او‭ ‬تنها‭ ‬یک‭ ‬رابط‭ ‬میان‭ ‬دولت،‭ ‬قوه‭ ‬قضائیه‭ ‬و‭ ‬مجلس‭ ‬شورای‭ ‬اسلامی‭ ‬است‭. ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬آنکه‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬قدرت‭ ‬نظام‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬قدرت‭ ‬قضایی‭ ‬است،‭ ‬مسوولیت‭ ‬آن‭ ‬نه‭ ‬در‭ ‬دولت‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬قوه‭ ‬مجزا‭ ‬و‭ ‬مستقلی‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬قوه‭ ‬قضائیه‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬در‭ ‬حالی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬نظام‌های‭ ‬سیاسی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬دنیا‭ ‬بر‭ ‬مبنای‭ ‬تفکیک‭ ‬قوا‭ ‬شکل‭ ‬گرفته‌اند،‭ ‬چیزی‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬قوه‭ ‬قضائیه‌ای‭ ‬که‭ ‬جدای‭ ‬از‭ ‬دولت‭ ‬باشد‭ ‬وجود‭ ‬ندارد‭. ‬هرچند‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬نظام‌های‭ ‬سیاسی‭ ‬موضوع‭ ‬استقلال‭ ‬قضات‭ ‬بسیار‭ ‬جدی‭ ‬مورد‭ ‬توجه‭ ‬قرار‭ ‬گرفته‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬عمل‭ ‬نیز‭ ‬قضات‭ ‬آن‭ ‬کشورها‭ ‬از‭ ‬استقلال‭ ‬در‭ ‬تشخیص‭ ‬و‭ ‬حکم‭ ‬برخوردارند‭ ‬و‭ ‬هیچ‌کس‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬تشخیص‭ ‬قاضی‭ ‬را‭ ‬تحت‭ ‬تاثیر‭ ‬قرار‭ ‬بدهد‭ ‬اما‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬حال،‭ ‬قضات‭ ‬و‭ ‬سیستم‭ ‬قضایی‭ ‬جزئی‭ ‬از‭ ‬حاکمیت‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬دولت‭ ‬و‭ ‬کابینه‭ ‬نیز‭ ‬جایگاه‭ ‬دارند‭. ‬به‭ ‬این‭ ‬معنا‭ ‬که‭ ‬رئیس‌جمهور‭ ‬یا‭ ‬کسی‭ ‬که‭ ‬محور‭ ‬اداره‭ ‬کشور‭ ‬است،‭ ‬در‭ ‬بخش‭ ‬اتخاذ‭ ‬سیاست‌ها‭ ‬و‭ ‬سیاستگذاری‌های‭ ‬قضایی‭ ‬نیز‭ ‬حضور‭ ‬و‭ ‬نقش‭ ‬دارد‭.‬

علاوه‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬بخش‭ ‬مهم‭ ‬که‭ ‬دولت‭ ‬نقشی‭ ‬در‭ ‬اتخاذ‭ ‬تصمیم‌ها‭ ‬و‭ ‬سیاستگذاری‌های‭ ‬آن‭ ‬ندارد،‭ ‬ما‭ ‬شاهد‭ ‬وجود‭ ‬برخی‭ ‬نهادهای‭ ‬دیگری‭ ‬حتی‭ ‬در‭ ‬بخش‌های‭ ‬اجرایی‭ ‬نیز‭ ‬هستیم‭. ‬برای‭ ‬مثال‭ ‬می‌توان‭ ‬به‭ ‬شورای‭ ‬عالی‭ ‬انقلاب‭ ‬فرهنگی‭ ‬اشاره‭ ‬کرد‭. ‬این‭ ‬شورای‭ ‬عالی‭ ‬کل‭ ‬مسائل‭ ‬فرهنگ،‭ ‬آموزش‭ ‬و‭ ‬دانشگاه‌ها‭ ‬را‭ ‬سیاستگذاری‭ ‬و‭ ‬مدیریت‭ ‬می‌کند؛‭ ‬شورایی‭ ‬که‭ ‬گرچه‭ ‬رئیس‭ ‬جمهوری‭ ‬رئیس‭ ‬آن‭ ‬است‭ ‬اما‭ ‬روسای‭ ‬هر‭ ‬سه‭ ‬قوه‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬اعضای‭ ‬حقوقی‭ ‬این‭ ‬شورای‭ ‬عالی‭ ‬به‭ ‬شمار‭ ‬می‌آیند‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬منظر‭ ‬ساختاری‭ ‬از‭ ‬هیات‭ ‬دولت‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬کابینه‭ ‬جداست‭.‬

همان‌طور‭ ‬که‭ ‬می‌دانید‭ ‬شورای‭ ‬عالی‭ ‬انقلاب‭ ‬فرهنگی‭ ‬در‭ ‬سه‭ ‬حوزه‭ ‬سیاستگذاری،‭ ‬تدوین‭ ‬ضوابط‭ ‬و‭ ‬نظارت‭ ‬وظایفی‭ ‬برعهده‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬مثال‭ ‬می‌توان‭ ‬به‭ ‬تهیه‭ ‬و‭ ‬تدوین‭ ‬سیاست‌ها‭ ‬و‭ ‬طرح‌های‭ ‬راهبردی‭ ‬کشور‭ ‬در‭ ‬زمینه‌های‭ ‬مختلف‭ ‬فرهنگی‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬در‭ ‬حوزه‌های‭ ‬زنان،‭ ‬تبلیغات،‭ ‬اطلاع‌رسانی،‭ ‬چاپ‭ ‬و‭ ‬نشر،‭ ‬بی‌سوادی،‭ ‬دانشگاه‌ها،‭ ‬برقراری‭ ‬روابط‭ ‬علمی‭ ‬و‭ ‬پژوهشی‭ ‬و‭ ‬فرهنگی‭ ‬با‭ ‬سایر‭ ‬کشورها،‭ ‬همکاری‭ ‬حوزه‭ ‬و‭ ‬دانشگاه،‭ ‬فعالیت‌های‭ ‬دینی‭ ‬و‭ ‬معنوی،‭ ‬تهاجم‭ ‬فرهنگی‭ ‬و‭ ‬سایر‭ ‬حوزه‌های‭ ‬فرهنگی‭ ‬مربوطه‭ ‬اشاره‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬وظایف‭ ‬سیاستگذاری‭ ‬این‭ ‬شورای‭ ‬عالی‭ ‬محسوب‭ ‬می‌شود‭.‬

همچنین‭ ‬درباره‭ ‬مسائل‭ ‬امنیت‭ ‬ملی‭ ‬و‭ ‬سیاست‭ ‬خارجی‭ ‬نیز‭ ‬عمدتاً‭ ‬در‭ ‬دبیرخانه‭ ‬شورای‭ ‬عالی‭ ‬امنیت‭ ‬ملی‭ ‬سیاستگذاری‭ ‬و‭ ‬تصمیم‌گیری‭ ‬می‌شود‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬واقع‭ ‬این‭ ‬شورا،‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬پایگاه‭ ‬تصمیم‌گیری‭ ‬در‭ ‬سیاست‭ ‬خارجی،‭ ‬امور‭ ‬دفاعی‭ ‬و‭ ‬امنیتی‭ ‬کشور‭ ‬به‭ ‬شمار‭ ‬می‌آید‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬مورد‭ ‬هم‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬آنکه‭ ‬رئیس‭ ‬جمهوری‭ ‬رئیس‭ ‬شورای‭ ‬عالی‭ ‬امنیت‭ ‬ملی‭ ‬است‭ ‬اما‭ ‬این‭ ‬بخش‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬سازمان‭ ‬یافته‭ ‬با‭ ‬دولت‭ ‬یعنی‭ ‬همان‭ ‬قوه‭ ‬مجریه‭ ‬مرتبط‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬تصمیمات‭ ‬و‭ ‬سیاست‌هایی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬اتخاذ‭ ‬می‌شود،‭ ‬تصمیماتی‭ ‬جدا‭ ‬از‭ ‬هیات‭ ‬دولت‭ ‬است‭.‬

اهمیت‭ ‬شورای‭ ‬عالی‭ ‬امنیت‭ ‬ملی‭ ‬را‭ ‬می‌توان‭ ‬در‭ ‬وظایفی‭ ‬که‭ ‬برعهده‭ ‬دارد‭ ‬جست‌وجو‭ ‬کرد؛‭ ‬بر‭ ‬مبنای‭ ‬آنچه‭ ‬در‭ ‬اصل‭ ‬176‭ ‬قانون‭ ‬اساسی‭ ‬تصریح‭ ‬شده،‭ ‬تعیین‭ ‬سیاست‌های‭ ‬دفاعی‭-‬امنیتی‭ ‬کشور،‭ ‬هماهنگ‭ ‬کردن‭ ‬فعالیت‌های‭ ‬سیاسی،‭ ‬اطلاعاتی،‭ ‬اجتماعی،‭ ‬فرهنگی‭ ‬و‭ ‬اقتصادی‭ ‬در‭ ‬ارتباط‭ ‬با‭ ‬تدابیر‭ ‬کلی‭ ‬دفاعی‭-‬امنیتی‭ ‬و‭ ‬بهره‌گیری‭ ‬از‭ ‬امکانات‭ ‬مادی‭ ‬و‭ ‬معنوی‭ ‬کشور‭ ‬برای‭ ‬مقابله‭ ‬با‭ ‬تهدیدهای‭ ‬داخلی‭ ‬و‭ ‬خارجی،‭ ‬سه‭ ‬وظیفه‭ ‬مهم‭ ‬این‭ ‬شورای‭ ‬عالی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬تصمیماتی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬حوزه‌ها‭ ‬در‭ ‬شورای‭ ‬عالی‭ ‬امنیت‭ ‬ملی‭ ‬اتخاذ‭ ‬می‌شوند،‭ ‬به‭ ‬هیات‭ ‬دولت‭ ‬مرتبط‭ ‬نیست‭.‬

با‭ ‬این‭ ‬حال‭ ‬ممکن‭ ‬است‭ ‬برخی‭ ‬مدعی‭ ‬شوند‭ ‬که‭ ‬اگرچه‭ ‬قدرت‭ ‬و‭ ‬توان‭ ‬روسای‭ ‬جمهور‭ ‬و‭ ‬دولت‌های‭ ‬مختلف‭ ‬برای‭ ‬حل‭ ‬مسائل‭ ‬و‭ ‬مشکلات‭ ‬کشور‭ ‬کاهش‭ ‬یافته‭ ‬اما‭ ‬مقام‭ ‬رهبری‭ ‬همچنان‭ ‬دارای‭ ‬این‭ ‬توان‭ ‬و‭ ‬قدرت‭ ‬هستند‭ ‬که‭ ‬بتوانند‭ ‬مسائل‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬برهه‌های‭ ‬مختلف‭ ‬حل‭ ‬و‭ ‬فصل‭ ‬کنند‭. ‬درست‭ ‬است‭. ‬مقام‭ ‬معظم‭ ‬رهبری‭ ‬هم‭ ‬فرماندهی‭ ‬نیروهای‭ ‬مسلح‭ ‬را‭ ‬برعهده‭ ‬دارند،‌‭ ‬هم‭ ‬قوه‭ ‬قضائیه‭ ‬تحت‭ ‬کنترل‭ ‬ایشان‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬مصوبات‭ ‬شورای‭ ‬عالی‭ ‬امنیت‭ ‬ملی‭ ‬و‭ ‬شورای‭ ‬عالی‭ ‬انقلاب‭ ‬فرهنگی‭ ‬باید‭ ‬تایید‭ ‬ایشان‭ ‬را‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭. ‬با‭ ‬این‭ ‬همه‭ ‬یک‭ ‬نکته‭ ‬در‭ ‬اینجا‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬آن‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬جایگاه‭ ‬رهبری‭ ‬دارای‭ ‬کابینه‭ ‬و‭ ‬هیات‭ ‬وزیران‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬دولت‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬خود‭ ‬رد‭ ‬همه‭ ‬ادعاهایی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬می‌گوید‭ ‬قدرت‭ ‬در‭ ‬جایگاه‭ ‬رهبری‭ ‬متمرکز‭ ‬است‭. ‬خیر‭.‬

در‭ ‬ایران‭ ‬اما‭ ‬دولت‭ ‬در‭ ‬قامت‭ ‬قوه‭ ‬مجریه‭ ‬ظاهر‭ ‬می‌شود‭ ‬و‭ ‬دولتی‭ ‬که‭ ‬تنها‭ ‬قوه‭ ‬اجرایی‭ ‬و‭ ‬مجریه‭ ‬کشور‭ ‬باشد،‭ ‬مسلم‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬همه‭ ‬مسائل‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬حل‭ ‬و‭ ‬فصل‭ ‬کند‭.‬

من‭ ‬سال‌ها‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬فکر‭ ‬کرده‌ام‭ ‬که‭ ‬اگر‭ ‬رئیس‭ ‬جمهوری‭ ‬بخواهد‭ ‬به‭ ‬ایران‭ ‬خدمت‭ ‬کند،‭ ‬باید‭ ‬با‭ ‬رهبری‭ ‬به‭ ‬توافقی‭ ‬دست‭ ‬یابد‭ ‬که‭ ‬دست‌کم‭ ‬در‭ ‬موضوعات‭ ‬بسیار‭ ‬مهم‭ ‬کشور‭ ‬جلسات‭ ‬دولت‭ ‬و‭ ‬کابینه‭ ‬با‭ ‬ریاست‭ ‬مقام‭ ‬معظم‭ ‬رهبری‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬حضور‭ ‬مقامات‭ ‬عالی‭ ‬کشور‭ ‬ازجمله‭ ‬روسای‭ ‬سه‭ ‬قوه‭ ‬و‭ ‬مقامات‭ ‬عالی‭ ‬نیروهای‭ ‬مسلح‭ ‬تشکیل‭ ‬شود‭. ‬در‭ ‬واقع‭ ‬می‌توان‭ ‬گفت‭ ‬بدون‭ ‬این‭ ‬کار،‭ ‬ما‭ ‬در‭ ‬مسیری‭ ‬نیستیم‭ ‬که‭ ‬بتوانیم‭ ‬از‭ ‬امکانات‭ ‬و‭ ‬منابع‭ ‬کشور‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬بهینه‭ ‬بهره‌برداری‭ ‬کنیم‭ ‬و‭ ‬نیز‭ ‬دولت‭ ‬بتواند‭ ‬مسائل‭ ‬و‭ ‬معضلات‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬حل‭ ‬کند‭.‬

 

شما‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬اشاره‭ ‬کردید‭ ‬که‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬عوامل‭ ‬کاهش‭ ‬قدرت‭ ‬دولت‭ ‬و‭ ‬قوه‭ ‬مجریه‭ ‬برای‭ ‬حل‭ ‬مسائل‭ ‬کشور،‭ ‬تعریف‭ ‬ساختاری‭ ‬متفاوت‭ ‬از‭ ‬دولت‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬ما‭ ‬در‭ ‬مقایسه‭ ‬با‭ ‬سایر‭ ‬کشورهاست‭ ‬و‭ ‬دولت‭ ‬در‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬نه‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬state‭ ‬بلکه‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬قوه‭ ‬مجریه‭ ‬است‭. ‬عوامل‭ ‬دیگری‭ ‬برای‭ ‬این‭ ‬افول‭ ‬توان‭ ‬حل‭ ‬مساله‭ ‬وجود‭ ‬دارد؟

دولت‌ها‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬state،‭ ‬با‭ ‬تصمیمات‭ ‬خرد‭ ‬اداره‭ ‬نمی‌شوند‭ ‬بلکه‭ ‬با‭ ‬تصمیمات‭ ‬کلان‭ ‬اداره‭ ‬می‌شوند‭. ‬تصمیمات‭ ‬کلان‭ ‬همان‭ ‬سیاست‌های‭ ‬کلی‭ ‬است‭. ‬ما‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬باز‭ ‬هم‭ ‬می‌بینیم‭ ‬که‭ ‬دولت‭ ‬در‭ ‬تدوین‭ ‬سیاست‌های‭ ‬کلی‭ ‬و‭ ‬کلان‭ ‬هم‭ ‬نقشی‭ ‬ایفا‭ ‬نمی‌کند‭. ‬سیاست‌های‭ ‬کلان‭ ‬و‭ ‬کلی‭ ‬با‭ ‬مشورت‭ ‬مجمع‭ ‬تشخیص‭ ‬مصلحت‭ ‬نظام‭ ‬و‭ ‬تایید‭ ‬و‭ ‬ابلاغ‭ ‬مقام‭ ‬معظم‭ ‬رهبری،‭ ‬وارد‭ ‬فاز‭ ‬اجرا‭ ‬می‌شود‭. ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬در‭ ‬بند‭ ‬1‭ ‬اصل‭ ‬110‭ ‬قانون‭ ‬اساسی‭ ‬آمده‭ ‬که‭ ‬تعیین‭ ‬سیاست‌های‭ ‬کلی‭ ‬نظام‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬مشورت‭ ‬با‭ ‬مجمع‭ ‬تشخیص‭ ‬مصلحت،‭ ‬در‭ ‬اختیار‭ ‬مقام‭ ‬رهبری‭ ‬است‭. ‬حتی‭ ‬اصلاح‭ ‬سیاست‌های‭ ‬کلی‭ ‬نیز‭ ‬ازجمله‭ ‬اختیارات‭ ‬دولت‭ ‬نیست‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬زمینه‭ ‬دولت‭ ‬می‌تواند‭ ‬تنها‭ ‬پیشنهاد‌های‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬ارائه‭ ‬کند‭.‬

این‭ ‬هم‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬مساله‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬باید‭ ‬در‭ ‬اینجا‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬تاکید‭ ‬شود‭ ‬که‭ ‬اتخاذ‭ ‬سیاست‌های‭ ‬خوب‭ ‬و‭ ‬درست‭ ‬در‭ ‬بخش‭ ‬سیاستگذاری‭ ‬کشور‭ ‬می‌تواند‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬معرض‭ ‬رشد،‭ ‬توسعه‭ ‬و‭ ‬شکوفایی‭ ‬قرار‭ ‬دهد‭ ‬نه‭ ‬الزاماً‭ ‬اقدامات‭ ‬اجرایی‭ ‬دولت‌ها‭.‬

 

سوال‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬اگر‭ ‬دولتی‭ ‬که‭ ‬مردم‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬اداره‭ ‬کشور‭ ‬انتخاب‭ ‬کرده‌اند،‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬مشکلات‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬حل‭ ‬کند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬واقع‭ ‬حل‭ ‬مسائل‭ ‬کشور‭ ‬از‭ ‬عهده‭ ‬دولت‌های‭ ‬منتخب‭ ‬و‭ ‬روسای‭ ‬جمهور‭ ‬خارج‭ ‬است،‭ ‬دیگر‭ ‬چه‭ ‬انگیزه‌ای‭ ‬برای‭ ‬مردم‭ ‬باقی‭ ‬می‌ماند‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬انتخابات‌ها‭ ‬حضور‭ ‬پیدا‭ ‬کنند؟

ببینید‭! ‬همه‭ ‬اجزا‭ ‬و‭ ‬عناصر‭ ‬در‭ ‬نظام‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬منشأ‭ ‬با‭ ‬رای‭ ‬مردمی‭ ‬دارند‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬نوعی‭ ‬مردم‭ ‬آنها‭ ‬را‭ ‬انتخاب‭ ‬می‌کنند‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬مختص‭ ‬به‭ ‬انتخاب‭ ‬رئیس‭ ‬جمهوری‭ ‬نیست‭. ‬رهبری‭ ‬و‭ ‬سایر‭ ‬قوا‭ ‬غیر‭ ‬از‭ ‬دولت‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬غیرمستقیم‭ ‬منتخب‭ ‬مردم‭ ‬هستند‭. ‬از‭ ‬این‭ ‬منظر‭ ‬میان‭ ‬دولت‭ ‬و‭ ‬قوا‭ ‬و‭ ‬نهادهای‭ ‬دیگر‭ ‬فرقی‭ ‬نیست‭.‬

بالاخره‭ ‬ما‭ ‬در‭ ‬چهلمین‭ ‬سال‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬یعنی‭ ‬40سالی‭ ‬که‭ ‬ساختار‭ ‬فعلی‭ ‬را‭ ‬تجربه‭ ‬کرده‌ایم،‭ ‬باید‭ ‬جمع‌بندی‭ ‬روشنی‭ ‬داشته‭ ‬باشیم‭. ‬موضوع‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬تفکیک‭ ‬قوایی‭ ‬که‭ ‬صورت‭ ‬گرفته‭ ‬و‭ ‬نبود‭ ‬دولتی‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬حاکمیت،‭ ‬حتماً‭ ‬جوابگوی‭ ‬نیازهای‭ ‬کشور‭ ‬نیست‭. ‬در‭ ‬مقام‭ ‬بیان‭ ‬مشکلی‭ ‬که‭ ‬موضوع‭ ‬اصلی‭ ‬این‭ ‬گفت‌وگو‭ ‬است‭ ‬می‌گویم‭ ‬که‭ ‬رئیس‭ ‬جمهوری‭ ‬و‭ ‬دولت‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬مستقیم‭ ‬مسوول‭ ‬اداره‭ ‬کشور‭ ‬هستند،‭ ‬واقعاً‭ ‬امکان‭ ‬حل‭ ‬و‭ ‬فصل‭ ‬مسائل‭ ‬کلان‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬ندارند‭.‬

 

آیا‭ ‬این‭ ‬معضل‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬منظر‭ ‬شما‭ ‬بیشتر‭ ‬ساختاری‭ ‬است،‭ ‬می‌تواند‭ ‬باعث‭ ‬شود‭ ‬که‭ ‬مشارکت‭ ‬مردم‭ ‬در‭ ‬مسائلی‭ ‬نظیر‭ ‬انتخابات‭ ‬کاهش‭ ‬پیدا‭ ‬کند؟

بله،‭ ‬بالاخره‭ ‬مردم‭ ‬آرام‌آرام‭ ‬و‭ ‬تدریجی‭ ‬متوجه‭ ‬می‌شوند‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬آنکه‭ ‬در‭ ‬انتخابات‭ ‬ریاست‭ ‬جمهوری‭ ‬شرکت‭ ‬می‌کنند‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬نیاز‭ ‬کشور‭ ‬در‭ ‬ادوار‭ ‬مختلف‭ ‬افراد‭ ‬مختلفی‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬تشکیل‭ ‬کابینه‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬رئیس‭ ‬جمهوری‭ ‬برمی‌گزینند‭ ‬اما‭ ‬تغییرات‭ ‬محسوسی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬حل‭ ‬مشکلات‭ ‬و‭ ‬معضلات‭ ‬کشور،‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬روی‭ ‬کار‭ ‬آمدن‭ ‬دولت‭ ‬منتخب‭ ‬شاهد‭ ‬نیستند‭. ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬بی‌شک‭ ‬بر‭ ‬ضریب‭ ‬مشارکت‭ ‬سیاسی‭ ‬مردم‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬که‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬آنها‭ ‬مشارکت‭ ‬در‭ ‬انتخابات‌ها‭ ‬ازجمله‭ ‬انتخابات‭ ‬ریاست‌جمهوری‭ ‬است‭ ‬اثرگذار‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭.‬

 

با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬اینکه‭ ‬تایید‭ ‬می‌کنید‭ ‬دولت‌ها‭ ‬یا‭ ‬رئیس‭ ‬جمهوری‭ ‬نمی‌توانند‭ ‬مشکلات‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬حل‭ ‬کنند،‭ ‬پس‭ ‬مردم‭ ‬باید‭ ‬از‭ ‬چه‭ ‬کس‭ ‬یا‭ ‬چه‭ ‬قوه‌ای‭ ‬انتظار‭ ‬حل‭ ‬مشکلات‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬داشته‭ ‬باشند؟

فکر‭ ‬می‌کنم‭ ‬که‭ ‬الان‭ ‬کار‭ ‬به‭ ‬جایی‭ ‬رسیده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬جز‭ ‬آنکه‭ ‬مقام‭ ‬معظم‭ ‬رهبری‭ ‬به‭ ‬موضوع‭ ‬ورود‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬برای‭ ‬حل‭ ‬و‭ ‬فصل‭ ‬مشکلات‭ ‬موجود‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬راه‭ ‬کشور‭ ‬کمک‭ ‬کنند،‭ ‬هیچ‭ ‬راه‭ ‬دیگری‭ ‬وجود‭ ‬ندارد‭.‬

 

آیا‭ ‬با‭ ‬چنین‭ ‬تصویری‭ ‬که‭ ‬مردم‭ ‬از‭ ‬ناتوانی‭ ‬دولت‌ها‭ ‬در‭ ‬حل‭ ‬مسائل‭ ‬کشور‭ ‬دریافت‭ ‬می‌کنند،‭ ‬همچنان‭ ‬می‌توان‭ ‬از‭ ‬تزریق‭ ‬امید‭ ‬در‭ ‬جامعه‭ ‬و‭ ‬بازیابی‭ ‬اعتماد‭ ‬عمومی‭ ‬حرف‭ ‬زد؟

اول‭ ‬باید‭ ‬توجه‭ ‬کنید‭ ‬که‭ ‬ما‭ ‬فقط‭ ‬از‭ ‬ناتوانی‭ ‬این‭ ‬دولت‭ ‬در‭ ‬حل‭ ‬مسائل‭ ‬کشور‭ ‬حرف‭ ‬نمی‌زنیم‭ ‬بلکه‭ ‬به‭ ‬نظر‭ ‬من‭ ‬از‭ ‬ابتدا‭ ‬دولت‌ها‭ ‬توان‭ ‬و‭ ‬قدرت‭ ‬آنچنان‭ ‬برای‭ ‬حل‭ ‬مسائل‭ ‬و‭ ‬مشکلات‭ ‬نداشتند‭ ‬و‭ ‬دلیل‭ ‬آن‭ ‬بیشتر‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬همان‭ ‬تعریف‭ ‬ساختاری‭ ‬از‭ ‬دولت‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬قوه‭ ‬مجریه‭ ‬در‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬است‭.‬

مورد‭ ‬دوم‭ ‬سوال‭ ‬شما‭ ‬احیای‭ ‬امید‭ ‬اجتماعی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬نظر‭ ‬من‭ ‬بحث‭ ‬جدایی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬ربطی‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬دولت‭ ‬و‭ ‬آن‭ ‬دولت‭ ‬ندارد‭. ‬امید‭ ‬یک‭ ‬سرمایه‭ ‬ملی‭ ‬و‭ ‬سرمایه‌ای‭ ‬فردی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬اگر‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬برود،‭ ‬خسارت‭ ‬آن‭ ‬جبران‌ناپذیر‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭. ‬از‭ ‬آنجا‭ ‬که‭ ‬امید‭ ‬سرمایه‭ ‬زندگی‭ ‬فردی‭ ‬و‭ ‬اجتماعی‭ ‬در‭ ‬جامعه‭ ‬است‭ ‬باید‭ ‬همواره‭ ‬وجود‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭.‬

شاید‭ ‬یک‭ ‬عامل‭ ‬موثر‭ ‬در‭ ‬کاهش‭ ‬امید‭ ‬اجتماعی‭ ‬بحث‭ ‬تبعیضی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬حوزه‭ ‬نیروی‭ ‬انسانی‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬اعمال‭ ‬می‌شود‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬شرایط‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬نیروی‭ ‬انسانی‭ ‬کشور‭ ‬از‭ ‬گردونه‭ ‬مدیریت‭ ‬کشور‭ ‬خارج‭ ‬می‌شود؛‭ ‬برای‭ ‬نمونه‭ ‬این‭ ‬تبعیض‌ها‭ ‬با‭ ‬برچسب‌هایی‭ ‬که‭ ‬بیشتر‭ ‬سیاسی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬افراد‭ ‬زده‭ ‬می‌شود‭ ‬اعمال‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬سبب‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬جانب‭ ‬نیروهای‭ ‬جوانی‭ ‬که‭ ‬می‌توانند‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬خدمت‭ ‬کنند‭ ‬و‭ ‬تبعیض‌ها‭ ‬مانع‭ ‬آن‭ ‬می‌شوند،‭ ‬آسیب‭ ‬ببینیم‭.‬

توجه‭ ‬داشته‭ ‬باشیم‭ ‬که‭ ‬کشور‭ ‬با‭ ‬سیل‭ ‬نیروی‭ ‬انسانی‭ ‬فراوان‭ ‬روبه‌رو‭ ‬نیست‭. ‬بالاخره‭ ‬ذخیره‭ ‬نیروی‭ ‬انسانی‭ ‬و‭ ‬ذخیره‭ ‬مدیریتی‭ ‬کشور،‭ ‬ذخیره‭ ‬گسترده‌ای‭ ‬نیست‭ ‬که‭ ‬بتوان‭ ‬با‭ ‬روا‭ ‬داشتن‭ ‬تبعیض،‌‭ ‬از‭ ‬میزان‭ ‬آن‭ ‬هم‭ ‬کم‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬افراد‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬گردونه‭ ‬مدیریت‭ ‬کشور‭ ‬خارج‭ ‬ساخت‭.‬

شما‭ ‬بر‭ ‬کاهش‭ ‬مشارکت‭ ‬سیاسی‭ ‬مردم‭ ‬در‭ ‬صورت‭ ‬تداوم‭ ‬ناتوانی‭ ‬دولت‭ ‬تاکید‭ ‬کردید‭. ‬کاهش‭ ‬مشارکت‭ ‬سیاسی‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬عارضه‌های‭ ‬کاهش‭ ‬امید‭ ‬است‭. ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬افراد‭ ‬جامعه‭ ‬افول‭ ‬توان‭ ‬حل‭ ‬مسائل‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دولت‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬ملموس‭ ‬حس‭ ‬می‌کنند،‌‭ ‬چگونه‭ ‬می‌شود‭ ‬امید‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬آنها‭ ‬احیا‭ ‬کرد؟‭ ‬راه‌حل‭ ‬چیست؟

در‭ ‬آن‭ ‬زمان‭ ‬مردم‭ ‬خودشان‭ ‬وارد‭ ‬عمل‭ ‬می‌شوند‭. ‬دولت‌ها‭ ‬را‭ ‬تغییر‭ ‬می‌دهند‭. ‬این،‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬راه‌ها‭ ‬برای‭ ‬پیگیری‭ ‬اصلاحات‭ ‬اساسی‭ ‬در‭ ‬ساختارهای‭ ‬نظام‭ ‬است‭. ‬مردم‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬رها‭ ‬نمی‌کنند‭. ‬کشور‭ ‬برای‭ ‬مردم‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬دلیلی‭ ‬ندارد‭ ‬که‭ ‬ما‭ ‬مردم‭ ‬ناامید‭ ‬شویم‭. ‬وقتی‭ ‬مسیری‭ ‬را‭ ‬رفتیم‭ ‬و‭ ‬جواب‭ ‬نداد،‭ ‬تلاش‭ ‬می‌کنیم‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬تغییر‭ ‬دهیم‭ ‬و‭ ‬اصلاح‭ ‬کنیم‭. ‬اگر‭ ‬نیاز‭ ‬به‭ ‬اصلاح‭ ‬و‭ ‬تغییر‭ ‬دولت‭ ‬تبدیل‭ ‬به‭ ‬یک‭ ‬خواسته‭ ‬عمومی‭ ‬شود‭ ‬قطعاً‭ ‬مردم‭ ‬این‭ ‬مطالبه‭ ‬را‭ ‬پیگیری‭ ‬می‌کنند‭.‬

اخبار مرتبط
نظرات شما