انرژی خورشیدی ؛ مُسکن صنایع؟

تنوع‌بخشی به سبد انرژی مصرفی صنایع به یکی از اولویت‌های اساسی کشورها بدل شده است. در این میان با توجه به بروز محدودیت جدی در تامین منابع انرژی کشور، تولید برق تجدیدپذیر توسط صنایع کشور به سیاستی جدی برای مقابله با ناترازی‌ها بدل شده است. این اقدام می‌تواند گرهی از تک‌محوری در تامین سبد انرژی کشور را رفع کند. در میان منابع تولید انرژی تجدیدپذیر، کشور ما از ظرفیت بالایی برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی برخوردار است. تکیه بر این انرژی می‌تواند بخشی از راهکار مدیریت ناترازی انرژی کشور باشد. با این حال تحقق این هدف مستلزم ایجاد چارچوب‌های اقتصادی پایدار، ثبات مقررات و توسعه زیرساخت‌های لازم برای سرمایه‌گذاری در این حوزه است. در ایران با توجه به رشد مصرف برق صنایع انرژی‌بر و شکل‌گیری ناترازی در تولید و مصرف برق، مشارکت صنایع در توسعه نیروگاه‌های خورشیدی می‌تواند به کاهش فشار بر شبکه سراسری و افزایش تنوع منابع تولید برق کمک کند. در این میان عواملی مانند ثبات مقررات، امکان فروش برق مازاد، دسترسی به شبکه و وجود مدل‌های اقتصادی قابل پیش‌بینی برای سرمایه‌گذاری، نقش تعیین‌کننده‌ای در تحقق این هدف خواهد داشت.
یکی از دغدغه‌های جهانی در دنیای کنونی تکیه بر تولید انرژی‌های پاک است. کاهش انتشار گازهای گلخانه‌‌‌ای، مقابله با کمبود انرژی، افزایش و تنوع ترکیب انرژی، از مهم‌ترین دلایلی هستند که رغبت به تولید انرژی‌های پاک را تقویت خواهد کرد. تولید انرژی تجدیدپذیر اغلب مهم‌‌‌ترین و کم‌‌‌هزینه‌‌‌ترین راه‌حل با کوتاه‌‌‌ترین زمان نصب برای مقابله با محدودیت‌های انرژی محسوب می‌شود. به‌ویژه آنکه در سال‌های اخیر با رشد تکنولوژی هزینه نصب انرژی‌‌‌های تجدیدپذیر در بسیاری از کشورها کاهش یافته است. در این میان برای افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر از سیاستگذاران انتظار می‌رود مکانیسم‌‌‌های تشویقی مناسبی را برای توسعه و دسترسی به این انرژی‌‌‌ها و زیرساخت‌‌‌های مرتبط با آن، تامین کنند. طی سال‌های گذشته نقش صنایع برای ارتقای تولید انرژی‌های پاک مورد توجه سیاستگذار قرار گرفته و مقرراتی برای توسعه این بخش به صنایع الزام شده است.
ایران از ظرفیت خوبی برای تولید انرژی‌های خورشیدی، بادی و زمین‌‌‌گرمایی، برخوردار است. سرمایه‌گذاری برای تولید انرژی‌های پاک مزیت‌های عمومی را به دنبال دارد که از جمله مهم‌ترین آنها باید به کاهش وابستگی به نفت و گاز، ایجاد موقعیت‌های شغلی پایدار، کاهش آلودگی زیست‌‌‌محیطی و همچنین بهبود امنیت انرژی کشور اشاره کرد. توجه به این نکته ضروری به‌نظر می‌رسد که کاهش وابستگی کشور به نفت و گاز و استفاده از منابع انرژی پایدار، امنیت انرژی کشور را افزایش می‌دهد و از اثرات مخرب تحریم‌‌‌های اقتصادی خواهد کاست.
متنوع سازی سبد انرژی صنایع
علیرضا کاظمی فعال صنعت برق در ارزیابی الزام صنایع به توسعه برق تجدیدپذیر گفت: در بسیاری از کشورها، مشارکت صنایع در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر به یکی از ابزارهای مهم برای مدیریت همزمان امنیت انرژی، کاهش هزینه‌برق و کاهش انتشار کربن تبدیل شده است. به همین دلیل در سال‌های اخیر بسیاری از شرکت‌های بزرگ صنعتی در جهان از طریق سرمایه‌گذاری مستقیم در نیروگاه‌های تجدیدپذیر یا قراردادهای خرید بلندمدت برق سبز، بخشی از انرژی مورد نیاز خود را تامین می‌کنند.
این فعال صنعت برق افزود: در ایران با توجه به رشد مصرف برق صنایع انرژی‌بر و شکل‌گیری ناترازی در تولید و مصرف برق، مشارکت صنایع در توسعه نیروگاه‌های خورشیدی می‌تواند به کاهش فشار بر شبکه سراسری و افزایش تنوع منابع تولید برق کمک کند. این رویکرد در صورتی که با سازوکارهای اقتصادی مناسب همراه شود، می‌تواند بخشی از راهکار پایدار برای مدیریت کمبود برق در کشور باشد.
کاظمی با اشاره به تجربه جهانی درباره نحوه تامین انرژی مصرفی صنایع گفت: تجربه جهانی نشان می‌دهد که موفقیت چنین سیاستی تنها به الزام قانونی وابسته نیست. عواملی مانند ثبات مقررات، امکان فروش برق مازاد، دسترسی به شبکه و وجود مدل‌های اقتصادی قابل پیش‌بینی برای سرمایه‌گذاری، نقش تعیین‌کننده‌ای در تحقق این هدف دارند. در صورت تحقق این شرایط، مشارکت صنایع در توسعه انرژی خورشیدی می‌تواند بخشی از راهکار پایدار برای مدیریت ناترازی برق در کشور باشد.
کاظمی درباره نحوه مصرف انرژی برق تجدیدپذیر تولید شده در صنایع پرمصرف فلزی گفت: صنایع فلزی از جمله فولاد، آلومینیوم و مس جزو صنایع با مصرف انرژی بسیار بالا و پیوسته هستند. برای مثال تولید هر تن آلومینیوم اولیه ممکن است به بیش از ۱۳ تا ۱۵ مگاوات‌ساعت برق نیاز داشته باشد و تولید فولاد نیز وابستگی قابل‌توجهی به انرژی دارد. از آنجا که تولید برق خورشیدی وابسته به تابش خورشید است و ماهیت متناوب دارد، تامین کامل انرژی این صنایع تنها از طریق نیروگاه‌های خورشیدی در شرایط فعلی امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل در تجربه جهانی، انرژی خورشیدی معمولا به‌عنوان بخشی از سبد انرژی این صنایع استفاده می‌شود. در این مدل، نیروگاه‌های خورشیدی می‌توانند بخشی از مصرف برق روزانه را تامین کنند و درحالی‌که پایداری تامین انرژی از طریق شبکه برق، سایر نیروگاه‌ها یا سیستم‌های ذخیره‌سازی انرژی حفظ می‌شود؛ به کاهش هزینه انرژی و کاهش شدت انتشار کربن در تولید صنعتی کمک کنند. همچنین در افق بلندمدت، برق تجدیدپذیر می‌تواند برای تولید هیدروژن سبز مورد استفاده قرار گیرد که در فناوری‌های جدید فولادسازی کم‌کربن نقش مهمی خواهد داشت.
نگاهی به نمونه‌های موفق جهانی
کاظمی در ادامه و در ارزیابی نمونه‌های بین‌المللی استفاده صنایع از انرژی خورشیدی گفت: در سال‌های اخیر بسیاری از شرکت‌های بزرگ صنعتی در جهان به توسعه نیروگاه‌های خورشیدی روی آورده‌اند. این روند عمدتا به دو دلیل شکل گرفته است: کاهش هزینه انرژی در بلندمدت و کاهش شدت کربن تولید صنعتی. برای مثال شرکت‌های معدنی و فلزی مانند Rio Tinto،BHP و Alcoa در پروژه‌های خورشیدی سرمایه‌گذاری کرده‌اند تا بخشی از برق مورد نیاز عملیات معدنی یا فرآوری مواد معدنی را تامین کنند. همچنین در کشورهایی مانند استرالیا، شیلی و آفریقای جنوبی، معادن بزرگ به دلیل فاصله زیاد از شبکه برق، از نیروگاه‌های خورشیدی در کنار ذخیره‌سازی انرژی برای تامین برق استفاده می‌کنند.
این فعال صنعت برق گفت: در بسیاری از صنایع بزرگ جهان مدل قراردادهای خرید بلندمدت برق تجدیدپذیر به‌طور گسترده استفاده می‌شود که در آن شرکت‌های صنعتی برق تولیدی نیروگاه‌های خورشیدی را برای دوره‌های بلندمدت خریداری می‌کنند. این مدل به توسعه سریع‌تر انرژی‌های تجدیدپذیر کمک کرده است. بر اساس گزارش Bloomberg NEF، ظرفیت قراردادهای خرید برق تجدیدپذیر توسط شرکت‌های صنعتی و تجاری در جهان در سال‌های اخیر به بیش از ۴۰ گیگاوات در سال رسیده است که بخش قابل‌توجهی از آن مربوط به انرژی خورشیدی است.
این تجربه‌ها نشان می‌دهد که انرژی خورشیدی به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از اجزای مهم تامین انرژی صنعتی در جهان است.
وی در ادامه درباره ظرفیت استفاده از انرژی خورشیدی در صنایع معدنی کشور گفت: ایران از نظر منابع خورشیدی در موقعیت بسیار مناسبی قرار دارد. متوسط تابش خورشیدی در بسیاری از مناطق کشور حدود ۴.۵ تا ۵.۵کیلووات‌ساعت بر مترمربع در روز برآورد می‌شود که از میانگین بسیاری از کشورهای اروپایی بالاتر است. این موضوع از نظر فنی امکان استفاده از نیروگاه‌های خورشیدی در بخش معدن را افزایش می‌دهد.
این فعال صنعت برق گفت: از سوی دیگر، بخش قابل‌توجهی از معادن و صنایع معدنی کشور، در مناطق کویری و کم‌جمعیت قرار دارند که از نظر دسترسی به زمین برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی مزیت محسوب می‌شود. به همین دلیل از نظر فنی امکان استفاده از نیروگاه‌های خورشیدی برای تامین بخشی از برق مورد نیاز فعالیت‌های معدنی مانند استخراج، پمپاژ آب، خردایش و فرآوری مواد معدنی وجود دارد. با این حال توسعه واقعی این ظرفیت به عواملی مانند زیرساخت شبکه برق، دسترسی به منابع مالی، ثبات سیاست‌های انرژی و طراحی مدل‌های اقتصادی مناسب بستگی دارد.
برق تجدیدپذیر صرفه اقتصادی دارد؟
کاظمی در پاسخ به سوالی مبنی بر مقرون به‌صرفه بودن استفاده از انرژی خورشیدی برای صنایع گفت: در سطح جهانی، هزینه تولید برق خورشیدی در دهه گذشته به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافته است. بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA)، هزینه تولید برق از نیروگاه‌های خورشیدی در فاصله سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ بیش از ۸۰ درصد کاهش یافته است. البته این موضوع در ایران به عوامل دیگری مانند عوامل اقتصادی، بهینه بودن انتخاب تجهیزات و طراحی مناسب نیروگاه به صورت تخصصی بستگی دارد تا هزینه‌های سرمایه‌گذاری و هزینه تراز شده الکتریسیته را به حداقل برساند. در بسیاری از کشورها انرژی خورشیدی اکنون یکی از کم‌هزینه‌ترین روش‌های تولید برق محسوب می‌شود. با این حال اقتصادی بودن این انرژی برای صنایع به شرایط هر کشور بستگی دارد. عواملی مانند هزینه سرمایه‌گذاری، نرخ تامین مالی، قیمت برق شبکه و سیاست‌های حمایتی نقش مهمی در تعیین صرفه اقتصادی دارند. در صورتی که چارچوب‌های اقتصادی و مقرراتی مناسب طراحی شود، انرژی خورشیدی می‌تواند برای بسیاری از صنایع علاوه بر مزایای زیست‌محیطی، از نظر اقتصادی نیز گزینه قابل‌توجهی باشد.
کاظمی در پایان تاکید کرد: تجربه جهانی نشان می‌دهد که انرژی خورشیدی به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از اجزای مهم سبد تامین انرژی صنایع است. در ایران نیز با توجه به ظرفیت بالای تابش خورشیدی و رشد مصرف برق در صنایع انرژی‌بر، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی می‌تواند بخشی از راهکار مدیریت ناترازی انرژی کشور باشد. با این حال تحقق این هدف مستلزم ایجاد چارچوب‌های اقتصادی پایدار، ثبات مقررات و توسعه زیرساخت‌های لازم برای سرمایه‌گذاری در این حوزه است.
سیاه و سفید گذار انرژی در ایران
بروز محدودیت‌های جدی در تامین برق مصرفی کشور طی ماه‌های گرم سال، به انتخاب راهکارهای منطقی برای مقابله با این شرایط منجر شده است. یکی از این راهکارها الزام توسعه تولید انرژی‌های تجدیدپذیر توسط صنایع است. این اقدام با توجه به ظرفیت بالای ایران در تولید برق تجدیدپذیر و همچنین فواید محیط زیستی آن مورد توجه است. در این میان موانع متعددی پیش روی توسعه صنعت برق تجدیدپذیر کشور به چشم می‌خورد که از جمله مهم‌ترین آنها باید به کمبود سرمایه‌گذاری و زیرساخت؛ مشکلات سیاستگذاری و قوانین حمایت؛ محدودیت‌های بین‌المللی از جمله اعمال تحریم‌‌‌های اقتصادی و محدودیت‌های مالی بین‌المللی و ایجاد چالش‌های ساختاری برای دسترسی ایران به فناوری‌‌‌های نوین و سرمایه‌گذاری‌‌‌های خارجی در بخش انرژی‌‌‌های تجدیدپذیر اشاره کرد.
در طول دهه‌های گذشته وابستگی شدید ایران به نفت و گاز موجب نوسانات اقتصادی و کاهش توسعه پایدار شده است. به گزارش دنیای اقتصاد،در این میان، ‌گذار به انرژی‌‌‌های تجدیدپذیر می‌تواند به‌‌‌عنوان یک راه‌‌‌حل پایدار برای کاهش وابستگی به سوخت‌‌‌های فسیلی، ایجاد اشتغال پایدار و افزایش رقابت‌‌‌پذیری اقتصادی ایران در سطح جهانی مطرح شود. هرچند قدم نهادن در این مسیر صحیح با مشکلات متعددی همراه است و تسهیلگری در این بخش از سوی تصمیم‌گیران ضروری به‌نظر می‌رسد.