کار دبی تمام شده است؟

جنگ ایران اقتصاد دبی را با وضعیتی مواجه کرد که پیش از آن سابقه نداشت. اکنون با پایان یافتن جنگ فعالین اقتصادی دبی در حیطه‌های گوناگون به دنبال احیای اقتصاد این منطقه هستند.
مذاکرات میان آمریکا و ایران امیدها را برای شهر دبی که به سرمایه‌های خارجی وابسته است افزایش داده، اما هرگونه بهبود آهسته و تدریجی خواهد بود.
تلاش دبی برای احیای اقتصاد آسیب‌دیده خود
به گزارش نشریه وال‌استریت ژورنال، پیش از جنگ علیه ایران، روزانه ۴۰ هزار کانتینر از بندر جبل علی عبور می‌کرد؛ مجموعه‌ای عظیم از اسکله‌های آب‌عمیق و انبارها که نقش اصلی را در تبدیل این شهر از منطقه‌ای حاشیه‌ای به یک قدرت اقتصادی بین‌المللی ایفا کرد. اکنون تنها هزار کانتینر از اسکله‌هایی که عمدتاً خالی مانده‌اند عبور می‌کنند.
مسئولان بندر با شتاب در تلاش‌اند تا حجم تردد را به سطح پیش از جنگ بازگردانند، اما به گفته آنان واقعیت این است که این روند دست‌کم یک ماه زمان خواهد برد. همین وضعیت را می‌توان در سراسر دبی مشاهده کرد؛ امارتی که زمانی با آسمان‌خراش‌های سر به فلک کشیده و روحیه بلندپروازانه ساکنانش شناخته می‌شد، اما به شکلی غیرمنتظره خود را در خط مقدم جنگ ایران یافت.
اکنون، با توقف حملات موشکی و پهپادی و آغاز مذاکرات صلح میان آمریکا و ایران برای دائمی کردن آتش‌بس، دبی وارد مرحله آغازین بازسازی پس از جنگ شده است؛ روندی که بسیاری از تحلیلگران منطقه معتقدند طولانی و دشوار خواهد بود.
عبدالله العجاجی، مدیرعامل یک شرکت کارگزاری املاک، می‌گوید: «مردم منتظرند ببینند آیا این وضعیت پایدار خواهد ماند یا نه؛ آیا این توافق دوام می‌آورد؟» او افزود: «ما انتظار داریم نوسانات همچنان ادامه داشته باشد.»
جزیره ثباتی که ثباتش به هم ریخت
دبی بر پایه یک ایده ساده به یکی از بزرگ‌ترین، ثروتمندترین و پرزرق‌وبرق‌ترین مراکز مالی جهان تبدیل شد: در منطقه‌ای پرآشوب، این شهر از درگیری‌ها مصون بود؛ پناهگاهی باثبات که جنگ‌ها، رقابت‌های ژئوپلیتیکی و بحران‌های پیرامون آن هرگز به آن راه پیدا نمی‌کردند.
رشد خیره‌کننده دبی بر پایه مالیات‌های پایین، حکومتی پدرسالار اما عمدتاً غیرمداخله‌گر و سبک زندگی آسانی شکل گرفت که شامل نیروی کار خانگی ارزان، خانه‌های لوکس و عصرهای آرام کنار استخر برای مهاجرانی بود که ۹۰ درصد جمعیت این امارت را تشکیل می‌دهند.
ویلیام وکسلر، مدیر برنامه‌های خاورمیانه در اندیشکده شورای آتلانتیک در واشنگتن، می‌گوید: «دبی اکنون در نقطه عطفی از آینده خود قرار گرفته است.» او افزود: «پرسش این است: آیا حاضر هستید روی شکست دبی شرط‌بندی کنید؟»
شش روز پس از آغاز جنگ، ریا کاراپاتاکی، زنی اهل قبرس از دبی، شهری که پانزده سال در آن زندگی کرده و همراه همسرش یک شرکت بازسازی املاک لوکس راه‌اندازی کرده بود، گریخت. کاراپاتاکی می‌گوید: «وحشت کرده بودم.» او افزود: «جنگ چیزی بود که فکر می‌کردیم هرگز اینجا اتفاق نخواهد افتاد.»
نخستین واکنش او این بود که شهری که در آن خانواده تشکیل داده و کسب‌وکارش را بنا کرده بود، دیگر هرگز مانند گذشته نخواهد شد. او گفت: «فکر کردم کار دبی تمام شده است.»
این واکنشی رایج در شهری بود که نیروی محرکه آن نه اینفلوئنسرهای جویای شهرت و نه سرآشپزهای مشهور، بلکه مهاجرانی هستند که برای راه‌اندازی کسب‌وکار و ساختن زندگی بهتر، خطر می‌کنند و به اینجا می‌آیند. خانواده او ابتدا به اسکاتلند و سپس به قبرس، جایی که خانه‌ای در اختیار دارند، پناه بردند.
پس از آنکه پسرانش از دوری خسته شدند، خانواده در ۱۷ آوریل، یعنی یک هفته پس از اعلام نخستین آتش‌بس، به آپارتمان خود در نخل جمیرا، جزیره مصنوعی نخل‌شکل که در آب‌های خلیج فارس امتداد یافته است، بازگشتند. تقریباً بلافاصله پس از بازگشت، تلفن همراه کاراپاتاکی هشدارهایی درباره احتمال حملات جدید صادر کرد.
او می‌گوید این هشدارها دیگر مانند گذشته او را نمی‌ترساند و نگرانی‌هایش درباره آینده نیز تا حد زیادی کاهش یافته است. شرکت او به دلیل اختلال در فعالیت بندر جبل علی برای تأمین مصالح ساختمانی با مشکل مواجه شده، اما به گفته او این وضعیت موقتی است. هیچ‌یک از پروژه‌های بازسازی که شرکتش پیش از جنگ آغاز کرده بود، لغو نشده‌اند.
چند نفر از معلمان مدرسه پسرش دبی را ترک کرده‌اند، اما هیچ‌یک از دوستان نزدیکش تصمیم نگرفته‌اند برای همیشه از این شهر بروند. باشگاه کتاب‌خوانی او نیز جلسات منظم خود را از سر گرفته است.
زخم‌های کوچکی که به‌سادگی بهبود نمی‌یابند
بسیاری از دیگر ساکنان دبی نیز از زمان اعلام نخستین آتش‌بس در اواسط آوریل به این شهر بازگشته‌اند، اما آثار و پیامدهای جنگ همچنان احساس می‌شود.
یکی از مدیران بخش مالی گفت جنگ، برنامه زمانی او برای ترک دبی را جلو انداخت. او گفت امارات متحده عربی همواره از گشودگی خود نسبت به سرمایه‌گذاری خارجی و کارآفرینان سخن می‌گوید، اما وجود صندوق‌های عظیم ثروت ملی و شبکه به‌هم‌پیوسته نخبگان اماراتی به این معناست که سرمایه‌گذاران خارجی همیشه در رقابت با خود دولت قرار دارند. او اکنون در حال درخواست ویزای آمریکا است و امیدوار است به نیویورک نقل مکان کند.
جرمی ساووری، شهروند بریتانیایی مقیم دبی که شرکتش به مشتریان برای دریافت تابعیت دوم و اقامت در دبی و دیگر بهشت‌های مالیاتی کمک می‌کند، می‌گوید: «به‌طور کلی، کسانی که تازه‌تر به دبی آمده بودند، همان‌هایی بودند که شهر را ترک کردند.» او افزود: «اما کسانی که سال‌هاست اینجا زندگی می‌کنند، همچنان به آینده دبی فوق‌العاده خوش‌بین هستند.»
به گفته عبدالله العجاجی، بنیان‌گذار شرکت مشاوره املاک درایون پراپرتیز، بازار املاک به‌آرامی در حال بهبود هستند؛ هرچند حجم معاملات در اوج جنگ ۸۰ درصد سقوط کرد.
پیش از جنگ، حدود نیمی از معاملات بازار به فروش پیش‌فروش (Off-plan) اختصاص داشت. در این نوع معاملات، سرمایه‌گذاران سال‌ها پیش از تکمیل پروژه، واحدهای مسکونی یا خانه‌ها را خریداری می‌کردند، به این امید که با پایان ساخت‌وساز، ارزش آن‌ها افزایش یابد. العجاجی می‌گوید این نوع فروش اکنون تقریباً فروپاشیده است.
با دور ماندن گردشگران اروپایی از دبی، یکی از مهم‌ترین منابع خریداران نخستین خانه نیز از بین رفته است. در مقابل، برخی از ساکنان دبی، عمدتاً هندی‌ها، روس‌ها، چینی‌ها و شهروندان امارات، از کاهش قیمت‌ها استفاده کرده و در حال خرید املاک سرمایه‌گذاری هستند. به گفته او، قیمت‌ها اکنون ۱۰ تا ۱۵ درصد پایین‌تر از پیش از جنگ است.
العجاجی می‌گوید: «دبی همیشه با اتکا به سرمایه‌های خارجی رونق گرفته است.» او ادامه داد: «باید همواره جریان مستمری از گردشگرانی وجود داشته باشد که بعداً به ساکن دبی تبدیل شوند. اگر توافق صلح برقرار بماند، می‌توان انتظار داشت معاملات بیشتر شود و جریان سرمایه دوباره به حرکت بیفتد.»
مقام‌های اماراتی تأکید می‌کنند که دبی از هم‌اکنون وارد مسیر بهبود شده است. شیخ عبدالله بن محمد بن بطی آل حامد، رئیس دفتر رسانه‌ای دبی، گفت: «هر کسی تصور می‌کرد می‌تواند اقتصاد امارات متحده عربی را خفه کند، از ماهیت واقعی این کشور بی‌اطلاع بود.» او افزود: «امارات یک مرکز ثقل جهانی است که هیچ طرفی نمی‌تواند آن را محاصره، مختل یا متوقف کند.»
دبی نیز از هم‌اکنون خود را با شرایط تازه تطبیق داده است.
درحالی‌که کشتی‌های باری دیگر امکان پهلوگیری در بندر جبل علی را نداشتند، بنادر کوچک‌تر خورفکان و فجیره در سواحل شرقی امارات و خارج از خلیج فارس، به‌طور غیرمنتظره به شریان حیاتی این کشور تبدیل شدند.
در طول جنگ، تردد کامیون‌ها در بنادر واقع در دریای عمان به‌شدت افزایش یافت. اکنون صف‌های طولانی کامیون‌های سنگینی که کانتینرهای حمل‌ونقل را جابه‌جا می‌کنند، به منظره‌ای عادی در بزرگراه‌ها تبدیل شده است.
احمد یوسف الحسن، مدیرعامل شرکت DP World GCC که مدیریت بندر جبل علی را بر عهده دارد، گفت: «تیم‌های ما کاملاً آماده‌اند تا به محض بازگشت برنامه‌های کشتیرانی به وضعیت عادی، افزایش تعداد کشتی‌های ورودی را مدیریت کنند.»
مقام‌های امارات همچنین از برنامه‌هایی برای توسعه این بنادر خبر داده‌اند؛ اقدامی که هدف آن کاهش آسیب‌پذیری کشور در برابر هرگونه انسداد احتمالی آینده تنگه هرمز است. از زمان پایان جنگ، دولت امارات موجی از پروژه‌های جدید و برنامه‌های حمایتی را با هدف تحریک رشد اقتصادی و کاهش آثار رکود اقتصادی اعلام کرده است.
بحران در بخش هتل‌داری
بااین‌حال، در اوایل ماه ژوئن، باراستی دبی (Barasti Dubai)، یکی از سواحل و مجموعه‌های برگزاری کنسرت که در میان مهاجران خارجی محبوبیت فراوانی دارد، اعلام کرد که برای انجام عملیات بازسازی تا سال آینده تعطیل خواهد بود. برج العرب، هتل مشهور دبی با معماری بادبان‌مانند خود، نیز پس از آنکه در حمله ایران در ماه فوریه هدف قرار گرفت، برای انجام بازسازی تعطیل شد.
نرخ اشغال هتل‌ها به‌مراتب پایین‌تر از سطح معمول فصل کم‌رونق گردشگری سقوط کرده است. بازار املاک، که پیش از جنگ در بالاترین سطح تاریخی خود قرار داشت، اکنون در حالت رکود به سر می‌برد. برخی سرمایه‌گذاران نهادی سرمایه‌های خود را از دبی خارج کرده‌اند و روند انجام معاملات نیز کند شده است.
در هتل فیرمونت واقع در نخل جمیرا، تقریباً تمام آثار خسارت ناشی از برخورد یک پهپاد ایرانی که در نخستین روز جنگ در نزدیکی ورودی اصلی هتل فرود آمد، از بین رفته است؛ اما بسیاری از مهمانان هتل نیز دیگر حضور ندارند. مدیر هتل می‌گوید، درحالی‌که میزان معمول اشغال اتاق‌ها در ماه ژوئن که فصل کم‌رونق گردشگری است، معمولاً بین ۶۰ تا ۷۰ درصد بود، اکنون این رقم به کمتر از ۴۰ درصد رسیده است. اتاق‌های این هتل چهارستاره اخیراً با قیمت ۱۴۶ دلار برای هر شب عرضه می‌شد.
در هتل آتلانتیس، که آن نیز در نخل جمیرا قرار دارد، بیش از ۷۰۰ نفر از کارکنان در طول جنگ اخراج شدند؛ رقمی که حدود ۱۰ درصد نیروی انسانی این هتل را تشکیل می‌دهد. فردی آگاه از این تصمیم گفت مدیریت هتل وعده داده است که برای یافتن شغل در سایر مجموعه‌ها به این کارکنان کمک کند، اما برای بسیاری از آنان این تصمیم به معنای لغو ویزای وابسته به اشتغال و در نتیجه بازگشت اجباری به کشورهایشان خواهد بود. این هتل به درخواست روزنامه برای اظهار نظر درباره این اخراج‌ها پاسخی نداد.
بحران‌های قبلی که دبی از سر گذرانده بود
بحران مالی سال ۲۰۰۸ حباب بازار املاک دبی را ترکاند و این امارت را ناچار کرد برای نجات اقتصاد خود از ابوظبی، پایتخت امارات متحده عربی که از ذخایر نفتی بسیار بیشتری برخوردار است، کمک مالی دریافت کند؛ اما چند سال بعد، هنگامی که اعتراضات بهار عربی آغاز شد، دبی از این تحولات سود برد؛ زیرا سرمایه‌گذاران در جست‌وجوی مکانی امن، سرمایه‌های خود را به این شهر منتقل کردند.
دبی همچنین در اواخر سال ۲۰۲۱ یکی از سریع‌ترین روندهای بهبود اقتصادی جهان پس از همه‌گیری کووید-۱۹ را تجربه کرد و توانست آن بحران را به فرصتی برای رونق اقتصادی تبدیل کند.
صندوق‌های ثروت ملی امارات متحده عربی که بیش از ۱.۸ تریلیون دلار دارایی را مدیریت می‌کنند، پشتوانه مالی عظیمی در اختیار این کشور قرار داده‌اند؛ پشتوانه‌ای که به دولت امکان می‌دهد بدون نیاز به استقراض خارجی، از کسب‌وکارهای داخلی حمایت کند و نقدینگی لازم را به اقتصاد تزریق نماید.
ابتسام الکتیبی، رئیس مرکز سیاست‌گذاری امارات، می‌گوید: «مردم هنوز هم به رستوران‌ها می‌روند و جلسات کاری همچنان برگزار می‌شود.» او افزود: «گفت‌وگوی اصلی این نیست که "آیا باید دبی را ترک کنیم؟" بلکه این است که "فرصت‌ها کجا هستند؟" و "چه زمانی برای سرمایه‌گذاری مناسب است؟"»
در یکی از آخرهفته‌های اخیر، دبی مال، یکی از بزرگ‌ترین مراکز خرید جهان، همچنان مملو از خریدارانی بود که تابلوهای خوش‌بینانه و میهن‌دوستانه آن‌ها را به ادامه زندگی عادی تشویق می‌کرد. روی یکی از تابلوها نوشته شده بود: «فصل تازه‌ای در حال آغاز شدن است.»
تابلوی دیگری در کنار پیست بزرگ اسکیت روی یخ مرکز خرید، که ده‌ها اسکیت‌باز در آن مشغول حرکت بودند، چنین پیامی داشت: «آرامش خود را حفظ کنید و به اسکیت ادامه دهید.»
فروشندگان می‌گویند اگرچه تعداد مراجعه‌کنندگان دوباره افزایش یافته است، اما میزان فروش هنوز فاصله زیادی با سطح پیش از جنگ دارد.
اِسا کابائواتان، فروشنده فروشگاه پوشاک AAPE Now به گزارش اکوایران، که در یکی از روزهای اخیر حتی یک مشتری نیز نداشت، گفت: «فقط مشتریان کمتری داریم.» او افزود: «با این حال، فکر می‌کنم اوضاع دوباره بهتر خواهد شد.» به گفته او، پیش از جنگ فروش روزانه این فروشگاه به طور متوسط حدود ۲۱ هزار دلار بود، اما در طول جنگ ۹۰ درصد کاهش یافت.
اکنون مشتریان روزانه تنها حدود ۶۸۰۰ دلار برای خرید هودی، تی‌شرت و دیگر کالاهای فروشگاه هزینه می‌کنند. او گفت این روزها اگر فروش روزانه فروشگاه به ۱۰ هزار دلار برسد، آن را روزی موفق تلقی می‌کند.