بر اساس آمارها، افزایش هزینه‌های کالاهای خوراکی، آرایش سفره خانوار را تغییر داده است. در یک دهه اخیر سهم هزینه خوراکی‌ها از ۲۴.۳درصد کل هزینه خانوار به حدود ۳۱درصد افزایش یافته و مصرف اقلامی مانند گوشت قرمز و ماهی کاهش یافته است...

بر اساس آمارها، افزایش هزینه‌های کالاهای خوراکی، آرایش سفره خانوار را تغییر داده است. در یک دهه اخیر سهم هزینه خوراکی‌ها از ۲۴.۳درصد کل هزینه خانوار به حدود ۳۱درصد افزایش یافته و مصرف اقلامی مانند گوشت قرمز و ماهی کاهش یافته است. این تغییرات نشان‌دهنده کاهش قدرت خرید خانوار و تمایل به مصرف کالاهای ارزان‌تر است. همچنین، هزینه واقعی خانوار در سال۱۴۰۳ نسبت به سال قبل ۱.۴درصد کاهش داشته که نشان‌دهنده افت رفاه خانوار است.
طبق اطلاعات منتشر شده توسط بانک مرکزی از بودجه خانوار شهری، در سال ۱۴۰۳ خوراکی‌ها ۳۰.۹ درصد از هزینه‌های خالص خانوار را تشکیل داده است. درحالی‌که در چهار سال اخیر سهم هزینه‌ اقلام خوراکی‌ از سبد هزینه‌ای خانوار، بیش از ۳۰ درصد ثبت شده است؛ این سهم در سال ۱۳۹۴ حدود ۲۴ درصد ثبت شده بود. افزایش سهم هزینه اقلام خوراکی نسبت به کل هزینه‌های خانوار شاخصی است که می‌توان با استفاده از آن به قدرت خرید خانوار پی برد. هرچه قدرت خرید خانوار کاهش یابد، توانایی هزینه کرد پایین‌تری برای اقلام غیرضروری دارد و در نتیجه سهم اقلام ضروری همچون اقلام خوراکی در سبد خانوار افزایش می‌یابد.
بررسی داده‌های آماری منتشر شده نشان می‌دهد طی یک دهه اخیر، نه تنها سهم هزینه کرد خانوار برای اقلام خوراکی افزایش یافته است بلکه حتی خانوار به مصرف اقلام خوراکی ارزان‌تر رو آورده‌اند. به طوری که در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۴ خانوار شهری ایرانی، ۲۰ درصد از  مصرف گوشت قرمز و ۲۷ درصد از گوشت آبزیان را کاهش داده ولی در عوض ۲۸ درصد گوشت طیور و ۴۴ درصد  مصرف تخم‌مرغ را افزایش داده است. کارشناسان معتقدند با توجه به داده‌های تورمی سال جاری، احتمال افزایش سهم هزینه خوراکی‌ها برای خانوار برای سال ۱۴۰۴ افزایش خواهد یافت. بر اساس آمار بانک مرکزی، مخارج حقیقی خانوار شهری در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲، ۱.۴ درصد کاهش داشته است. کاهش مخارج خانوار به معنای کاهش رفاه است.
 بر اساس اطلاعات منتشرشده توسط بانک مرکزی، تهیه اقلام خوراکی و آشامیدنی در سال ۱۴۰۳ بیش از ۳۰ درصد از هزینه خانوارهای شهری کشور را تشکیل داده است. این در حالی است که سال‌های دهه ۹۰ شمسی، سهم اقلام خوراکی و آشامیدنی از هزینه‌های خانوار پایین‌تر از ۳۰ درصد ثبت شده بود. در سال ۱۳۹۴، سهم متوسط هزینه‌ای که یک خانوار شهری برای تهیه اقلام خوراکی و آشامیدنی صرف کرده، نسبت به کل هزینه خانوار ۲۴.۳ درصد ثبت شده بود.
بررسی روند هزینه خالص سالیانه خانوار به تفکیک گروه‌های مختلف نشان می‌دهد که در سال‌های پایانی دهه نود شمسی تا ۱۴۰۱، سهم هزینه اقلام خوراکی و آشامیدنی افزایش داشته است. سهم خوراکی از سبد هزینه‌ای خانوار شهری در سال ۱۳۹۹ به ۲۹ درصد و در سال‌های بعدی به ترتیب ۳۰.۱ و ۳۲ درصد رسید. سهم متوسط هزینه خوراکی‌ها در سال ۱۴۰۲ با ۰.۹ واحد درصد کاهش نسبت به سال ۱۴۰۱، به ۳۱.۱ درصد رسید. روند کاهشی در سال ۱۴۰۳ نیز ادامه داشت. در سال ۱۴۰۳، سهم متوسط هزینه خانوار برای تهیه اقلام خوراکی نسبت به متوسط کل هزینه‌ها، با ۰.۲ واحد درصد کاهش نسبت به سال ۱۴۰۲، به ۳۰.۹ درصد رسید. با وجود این که سهم هزینه اقلام خوراکی از کل هزینه‌های خانوار در دو سال منتهی به سال جاری روند کاهشی داشته ولی در این خصوص دو نکته مورد توجه است. نخست آن که این روند کاهشی در ارقام بیش از ۳۰ درصد رخ داده، به عبارتی دیگر این سهم در سال ۱۴۰۰، از مرز ۳۰ درصد گذشته و تا پایان سال ۱۴۰۳ به ارقام پایین‌تر از این مرز بازنگشته است. نکته دوم آن است که روند کاهشی سهم خوراکی‌ها از هزینه خانوار کند شده است. به طوری که ابتدا  ۰.۹ و سپس ۰.۲ واحد درصد کاهش رخ داده است. کارشناسان احتمال می‌دهند با توجه به روند تورم در سال جاری، سهم خوراکی‌ها از هزینه خانوار برای سال ۱۴۰۴ روندی افزایشی داشته باشد. براساس اعلام مرکز آمار ایران، میانگین شاخص قیمت کالاهای خوراکی و آشامیدنی در دی ماه سال جاری نسبت به ماه مشابه سال قبل حدود ۹۰ درصد رشد داشته است.
تغییر سهم خوراکی‌ها در سبد خانوار
بر اساس اعلام بانک مرکزی، بالاترین سهم مربوط به اقلام خوراکی از سبد هزینه خانوار شهری به انواع گوشت مربوط است. در سال 1403، 7.2 درصد از هزینه خانوار برای خرید انواع گوشت صرف شده است. در این میان سهم گوشت قرمز 4.1 و گوشت طیور 2.2 درصد بوده است. میوه‌های تازه با سهم 5.2 درصدی از هزینه خانوار در رتبه دوم خوراکی با بیشترین سهم هزینه‌ای قرار دارد. در رتبه سوم، اقلام مربوط به گروه سبزی‌های تازه با سهم 4 درصدی از سبد هزینه‌ای خانوار قرار دارد.
بررسی داده‌های منتشرشده توسط بانک مرکزی بیان‌کننده جایگزین شدن مصرف گوشت طیور با گوشت دام و گوشت آبزیان در سبد مصرفی خانوار شهری است. به طوری که مصرف گوشت دام در سال 1394، 40 کیلو گرم در سال برای یک خانوار بوده ولی در سال گذشته به طور متوسط یک خانوار 32 کیلو گرم گوشت دام یا همان گوشت قرمز مصرف کرده است. همچنین طی این سال‌ها مصرف گوشت آبزیان نیز کاهش قابل‌توجهی را ثبت کرده است. مصرف خانوار شهری از آبزیان در سال 1394، 11 کیلو در سال بوده که این رقم در سال گذشته به 8 کیلو کاهش یافته است.
این در حالی است که گوشت طیور طی این سال‌ها 28 درصد رشد داشته است. متوسط مصرف گوشت پرندگان در سال 1394، 90 کیلو گرم بوده ولی این رقم در سال 1403، 115 کیلوگرم ثبت شده است. همچنین مصرف تخم‌مرغ نیز افزایش یافته است. طی سال 1394 برای هر خانوار شهری به طور متوسط مصرف 36 کیلو گرم تخم‌مرغ ثبت شده است. این در حالی است که در سال گذشته هر خانوار ایرانی به طور متوسط 52 کیلو گرم تخم‌مرغ مصرف کرده است. تخم‌مرغ و مرغ منابع پروتئینی غیر دامی هستند که نسبت به گوشت دامی و آبزیان با قیمت پایین‌تری در اختیار مصرف‌کنندگان قرار می‌گیرد.
کاهش مصرف اقلام خوراکی تنها به گوشت‌ها ختم نمی‌شود. بر اساس آمار بانک مرکزی در سال 1403 نسبت به سال 1394، مصرف شیر 20 درصد و ماست 6 درصد کاهش یافته است. یک خانوار ایرانی در سال 1394، به طور متوسط بیش از 130 کیلو گرم شیر مصرف می‌کرده ولی مصرف از این قلم خوراکی اساسی در سال گذشته تا 105 کیلو در سال کاهش یافته است. در میان اقلام خوراکی پنیر بالاترین رشد مصرف را طی سال‌های 1394 تا 1403 ثبت کرده است. به نظر می‌رسد یکی از دلایل رشد قابل‌توجه مصرف این کالای خوراکی تنوع زیاد این کالا باشد.
بالاترین سهم از هزینه خانوار برای مسکن است
با وجود اهمیت سهم هزینه اقلام خوراکی از کل هزینه خانوار، ولی بالاترین سهم از هزینه خانوار به تامین مسکن متعلق است. بر اساس آمار اعلامی بانک مرکزی، در سال 1403، هزینه تامین مسکن 35.7 درصد از کل متوسط هزینه خانوار را تشکیل می‌دهد. نکته قابل‌توجه این است که با وجود بالابودن این سهم  نسبت به سال‌های اخیر ، ولی نسبت به سال‌های دهه 90 شمسی روند کاهشی دارد. درحالی‌که در سال 1394 سهم هزینه مسکن در سبد هزینه‌ای خانوار حدود 36 درصد بوده ولی این سهم در سال 1398 و 1399 به بیش از 41 درصد افزایش یافته است. سهم هزینه تامین مسکن اعم از مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت،ها در سال‌های بعد روند کاهشی داشته است و بالاخره در سال 1403 تا 35.7 درصد کاهش یافته است. کارشناسان اعلام کرده‌اند که کاهش توقف افزایش قیمت واقعی مسکن طی سال‌های اخیر، می‌تواند عامل اصلی کاهش سهم مسکن از سبد هزینه‌ای خانوار باشد.
کاهش رفاه خانوار در سال 1403
بر اساس گزارش بانک مرکزی از بودجه خانوار مناطق شهری، در سال گذشته خانوارها به طور حقیقی 1.4 درصد کمتر هزینه کرده‌‌اند که این موضوع به معنای کاهش رفاه خانوار در این سال است. هزینه حقیقی از خانوار با وارد کردن اثر تورم بر هزینه اسمی محاسبه می‌شود. از نظر اسمی، در سال 1403 نسبت به سال 1402 هزینه خانوار با افزایش 37.8 درصدی مواجه شده است. این در حالی است که درآمد خانوارها در سال 1403 نسبت به سال قبل 35.9 درصد افزایش داشته است. به گزارش دنیای اقتصاد،طبق اطلاعات منتشر شده، متوسط هزینه اسمی ناخالص یک خانوار شهری در کل سال 1403، 469‌میلیون تومان بوده است. این رقم به صورت ماهانه تقریبا 39‌میلیون تومان است. مجموع درآمدهای پولی و غیر پولی خانوارها نیز در سال 1403، 455‌میلیون تومان بوده که این رقم به صورت ماهانه بالغ بر 38‌میلیون تومان است. که تقریبا بخش بزرگی از آن به درآمدهای پولی مربوط است. بر اساس اعلام بانک مرکزی در سال 1403، 68.7 درصد درآمد خانوار مربوط به درآمدهای پولی و 31.3 درصد به درآمدهای غیر پولی مربوط است.