مراتع جزو سرمایه‌های ارزشمند زیستی استان کرمان محسوب می‌شوند که با تهدیدات مختلفی مواجه هستند، اما طی سال‌های گذشته با اجرای طرح‌های مرتع‌داری و با مشارکت بهره‌برداران سطحی معادل ۹ هزار هکتار از مراتع استان، احیا و به چرخه تولید بازگشته است...

مراتع به عنوان یکی از حیاتی ترین اکوسیستم‌های کره زمین، نقش بی بدیلی در حفظ تعادل محیط زیست و تأمین نیازهای انسانی ایفا کرده و مراتع منبع اصلی تأمین علوفه برای دام‌ها هستند و با پشتیبانی از صنعت دامداری، امنیت غذایی میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تضمین می کنند.
مراتع سرمایه‌های ملی
مراتع فراتر از تولید غذا، مراتع با پوشش گیاهی انبوه خود، خاک را در برابر فرسایش بادی و آبی حفظ کرده و از وقوع پدیده هایی نظیر سیل و ریزگردها جلوگیری می کنند و ه زیستگاه اصلی جوامع عشایری و روستایی بوده و با فراهم آوردن زمینه اشتغال در بخش دامداری و صنایع وابسته، نقش مهمی در توسعه اقتصاد محلی و جلوگیری از مهاجرت به شهرها دارند.
حفظ تنوع زیستی و حمایت از گونه های منحصربه فرد گیاهی و جانوری که برخی از آنها خواص دارویی ارزشمندی دارند، از دیگر کارکردهای حیاتی این سرمایه های ملی است. بنابراین، مدیریت پایدار و حفاظت از مراتع نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای بقای نسل کنونی و آینده است.
استان پهناور کرمان اگر چه بخش قابل ملاحظه ای از اقلیم خشک و کویری را در خود جای داده است، اما در قسمت های بزرگ این استان به ویژه در نواحی غربی، مرکزی و جنوبی دارای پوشش گیاهی ارزشمند و متنوعی است که مراتع گستردگی فراوانی در این پوشش دارند.
تهدیدات مراتع کرمان
طی دهه‌های گذشته خشکسالی و تغییر اقلیم، تغییر کاربری اراضی، مدیریت نادرست منابع آبی، چرای بی رویه دام و برداشت غیر مجاز و بی رویه گیاهان، مراتع استان کرمان را با تهدید نابودی روبرو ساخته است که آثار آن را در بعضی از مناطق استان به شکل بیابانی شدن و تضعیف پوشش گیاهی و آتش سوزی می‌بینیم.
حال، آنطور که مسئولان منابع طبیعی استان کرمان اظهار داشته اند، با برنامه ریزی و اجرای طرح های مصوب و با همکاری بهره برداران بازگشت مراتع به چرخه ریست محیطی در دستور کار قرار گرفته و طی سه سال گذشته ۹ هزار هکتار از مراتع استان احیا شده است.
علی قادری  اظهار کرد: از سال ۱۴۰۱ تا ابتدای سال ۱۴۰۴، در مراتع واقع در شهرستانهای استان کرمان که رویشگاه‌های طبیعی گیاهان دارویی وجود دارد، قراردادهای مشخصی در قالب طرح های مصوب منابع طبیعی به ویژه طرح های مرتعداری تلفیقی با دامداران و بهره‌ برداران ذینفع مراتع استان به منظور احیای مراتع، کشت و توسعه گیاهان دارویی منعقد شده است.
دستاوردهای طرح های مراتع داری
وی با بیان اینکه این اقدامات تاثیر مستقیمی بر معیشت خانوارهای روستایی داشته است، خاطرنشان کرد: با اجرای این طرح‌ها، علاوه بر کاهش وابستگی دامداران به دام و جلوگیری از فشار بیش از حد بر مراتع، شاهد افزایش چشمگیر درآمد آنان بوده‌ایم و ایجاد اشتغال پایدار و رونق اقتصادی در مناطق روستایی از دیگر دستاوردهای مهم طرح های مرتع داری تلفیقی است.
معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمان با اشاره به ظرفیت‌های گسترده این استان در زمینه گیاهان دارویی، گفت: سطح قابل توجهی از مراتع استان، در مناطق مختلف بررسی‌شده، گونه‌های دارویی و صنعتی ارزشمندی است که حدود ۲ میلیون، ۵۰۰ میلیون هکتار از سطح مراتع استان را به خود اختصاص می دهد که از مهم‌ترین آنها می توان به زیره سیاه، آویشن کرمانی به عنوان گونه های بومی و شاخص استان و انواع آنغوزه های تلخ و شیرین اشاره کرد.
وی با اشاره به ضرورت برنامه‌ریزی برای کاهش فشار بر عرصه‌های طبیعی به دلیل ضعف پوشش گیاهی، افزود: یکی از مهم‌ترین راهکارها برای معیشت جایگزین و کاهش وابستگی دامداران به دام، احیا و بهره‌برداری اصولی و برنامه‌ریزی‌شده از گیاهان دارویی است که سیاست‌های بهره‌برداری از این گیاهان همه‌ساله توسط سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور ابلاغ می‌شود.
قادری تصریح کرد: بر اساس این سیاست ها برداشت برخی گونه‌ها به دلیل حفاظت از ذخایر ژنتیکی ممنوع و برداشت برخی دیگر با اختیار استان‌ها و با رعایت ضوابط خاص مجاز است.
برداشت ۳۵ تن شیرابه آنغوذه از مراتع کرمان
وی با اشاره به میزان برداشت محصول گیاهان دارویی از مراتع استان کرمان گفت: به عنوان نمونه در شرایط عادی و با بارندگی مناسب، ظرفیت برداشت حدود ۳۵ تن شیرابه آنغوزه از سطح این رویشگاه‌ها وجود دارد.
معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمان خاطر نشان کرد: البته در سال ۱۴۰۳ به دلیل کاهش شدید بارندگی‌ها و خشکسالی، بهره‌برداری از برخی گونه‌ها جهت حفظ عرصه‌ها ممنوع اعلام شد.
وی با اشاره به جایگاه برتر استان کرمان در حوزه گیاهان دارویی کشور، بیان کرد: استان کرمان با دارا بودن بیش از ۴۰۰ گونه گیاه دارویی شناسایی‌شده، همواره جزو استانهای پیشرو در این زمینه بوده. گونه‌های شاخصی همچون زیره و آویشن کرمانی، آنغوزه تلخ و شیرین از جمله ذخایر ارزشمند این استان هستند و امید است با برنامه‌ریزی دقیق و مشارکت جوامع محلی، شاهد رشد و شکوفایی هرچه بیشتر این بخش و حفظ پوشش گیاهی استان باشیم.
ضعف صنایع تبدیلی در حوزه گیاهان دارویی
به گزارش ایرنا، قادری با اشاره به ضعف در صنایع تبدیلی و فرآوری گیاهان دارویی در استان کرمان افزود: متأسفانه با وجود تولید محصولات باکیفیت و باارزش، بخش عمده آن به صورت خام از استان خارج یا صادر می‌شود. وی تاکید کرد: ما آمادگی کامل داریم تا در زمینه ایجاد صنایع بسته‌بندی و فرآوری در استان، با سرمایه‌گذاران و مجریان همکاری لازم را داشته باشیم و امیدواریم با ایجاد این صنایع، شاهد افزایش ارزش افزوده و اشتغال پایدارتر در منطقه باشیم.