بمب‌ها شاید کور باشند، اما ترکش‌های اقتصادی جنگ طبقات پایین را دقیق‌تر هدف می‌گیرند؛ جایی که تورم برای فقرا به مرز صد در صد نزدیکتر می‌شود...

جنگ در نهم اسفند آغاز شد. چهل روز دلهره‌آور گذشت تا آتش‌بس موقت فرا رسید. قطعی اینترنت و ویرانی زیرساخت‌ها در کنار تصمیمات قبلی مثل حذف ارز یارانه‌ای و کسری بودجه، اثرات اقتصادی مهمی داشته است.
رکوردشکنی در سایه درگیری
آمارهای جدید نشان می‌دهد اقتصاد ایران روزهای سختی را می‌گذراند. بانک مرکزی تورم مناطق شهری در فروردین را ۶۸ درصد اعلام کرده بود. امروز آمار جدید از نهاد دیگر منتشر شد؛ مرکز آمار ایران عدد ۷۱ درصد را برای تورم نقطه‌به‌نقطه فروردین ماه ۱۴۰۵ مناطق شهری کشور منتشر کرد. یعنی شاخص قیمت مصرف‌کننده — معیاری که نشان می‌دهد هزینه سبد خرید مردم چقدر تغییر کرده — نسبت به فروردین سال قبل ۷۱ درصد رشد کرده است.
تورم در جنگ هشت ساله و دوره اخیر
محاسبات بر اساس سال پایه ۱۴۰۰ انجام شده است. «سال پایه ۱۴۰۰» یعنی مرکز آمار ترکیب خرج مردم در آن سال را مبنا قرار داده. مرکز آمار محاسبات تورم را بر اساس این سال پایه از ابتدای دهه 60 برآورد و تاکنون به روز کرده. مقایسه این روند تاریخی با داده‌ها جدید پیام تلخی دارند: تورم ثبت شده دست‌کم در چهار دهه اخیر و از ابتدای دهه شصت تا امروز بی‌سابقه است. در واقع ایران در دو سه مقطع وارد جنگ شده در دهه شصت که جنگ تحمیلی رخ داد. در خرداد سال قبل که کمتر از دو هفته طول کشید و جنگ اخیر که از نهم اسفند شروع شد. برآورد مرکز آمار نشان می دهد تورم ثبت شده در دوره اخیر رکورد بوده و در گذشته نظیر نداشته است.
خط مقدم گرانی در روستاها
اما وقتی از پایتخت و شهرهای بزرگ دور می‌شویم، ضربه محکم‌تر است. تورم فروردین در مناطق روستایی به ۸۸ درصد رسیده است. در حالی که میانگین تورم کل کشور ۷۳.۵ درصد محاسبه شده است، روستاییان بار سنگین‌تری را به دوش می‌کشند. دلیل این شکاف عمیق، سهم بیشتر خوراکی‌ها در سبد خرید روزانه این خانواده‌ها است.
سفره‌هایی که کوچک‌تر شدند
در سبد خوراکی‌ها ریزتر می‌شویم. اعداد مربوط به بازار مواد غذایی تکان‌دهنده هستند. تورم خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در کل کشور به عدد ۱۱۵.۷ درصد رسیده است. به زبان ساده، قیمت اقلام ضروری مثل نان، غلات، گوشت، شیر، پنیر و تخم‌مرغ حداقل دو برابر شده است و تامین آن‌ها هر روز دشوارتر می‌شود.
بحران در قفسه روغن‌ها
در میان تمام مواد غذایی، وضعیت روغن‌ها و چربی‌ها از همه بحرانی‌تر است. تورم نقطه‌به‌نقطه در این بخش به ۲۳۳.۶ درصد رسیده است. این یعنی قیمت روغن نسبت به اولین ماه سال گذشته بیش از سه برابر شده است؛ جهشی که مستقیماً توان خرید خانواده‌های کم‌درآمد را هدف قرار می‌دهد. بخش دخانیات با ۱۳۴ درصد و آب، برق و سوخت با ۸۵ درصد افزایش قیمت در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
آرامش عجیب بازار مسکن
در میان این طوفان قیمت‌ها، بازار مسکن رفتار متفاوتی نشان داده است. در اتفاقی عجیب و برخلاف سال‌های گذشته، کمترین میزان افزایش قیمت مربوط به این بخش بوده است. تورم مسکن در فروردین ۳۱.۶ درصد ثبت شد؛ عددی که در مقایسه با جهش خیره‌کننده قیمت مواد غذایی، نشان‌دهنده احتمالا نوعی رکود در بازار املاک است.
شکاف طبقاتی در دل بحران
سبد مصرف فقرا تنوع کمتری دارد. سهم مواد غذایی در این سبد پررنگ‌‌تر است و حساسیت آنها به قیمت غذاها بیشتر. تورم با دهک‌های پایین بی‌رحم‌تر برخورد می‌کند. تورم دهک‌های زیر خط فقر — گروه‌هایی که حداقل درآمد را برای تامین نیازهای اساسی ندارند — بین ۸۳ تا ۸۴ درصد بوده است. در مقابل، ثروتمندترین دهک جامعه تورم ۶۹.۷ درصدی را تجربه کرده است.
به گزارش زومان،فارغ از تمام دلایل اقتصادی، یک واقعیت تلخ پابرجاست: همزمان با جنگ، ایران بالاترین تورم ۴۰ سال اخیر را تجربه کرد و بار این بحران، بیشتر بر شانه فقرا و روستاییان افتاد.