این روزها حفاری غیرمجاز در جیرفت رواجی دوچندان یافته. در میان اخبار هر روز حتما خبری هم از تعرض به یک محوطه باستانی دیده می‌شود؛ هرگز نباید از کنار این اخبار شوم به سادگی گذشت و مباد روزی که این تخریب و تعرض ها برای جامعه و نظام اداری عادی سازی شود...

محمدمصطفی ابراهیم‌پور، دانشجوی رشته باستان‌شناسی دانشگاه جیرفت
این روزها حفاری غیرمجاز در جیرفت رواجی دوچندان یافته. در میان اخبار هر روز حتما خبری هم از تعرض به یک محوطه باستانی دیده می‌شود؛ هرگز نباید از کنار این اخبار شوم به سادگی گذشت و مباد روزی که این تخریب و تعرض ها برای جامعه و نظام اداری عادی سازی شود.
در همین زمانی که سربازان ایران، جان بر کف، از خاک میهن پاسبانی می‌کنند، شماری منفعت جو دست غارت بلند کرده و تیشه به ریشه های فرهنگ این سرزمین میزنند. این جنایتی است نابخشودنی.
بیایید به مقولۀ حفاری غیرمجاز از زاویه دیگری بنگریم. حفاری غیرمجاز  سه مرحله دارد که در هر مرحله یک گروه فعالیت می‌کنند؛ نخستین گام بدست آوردن اثر است که حفاران غیر مجاز عهده دار آن اند، سپس نوبت به خرید و فروش اثر می‌رسد که در اینجا پای دلالان به میان می‌آید و آخرین مرحله نگهداری اثر است که حلقه آخر این زنجیر را مجموعه داران و کلکسیونر های خارجی تشکیل میدهند.
کار این یادداشت با گروه نخست است؛ حفاران غیر مجاز.این کار، حفاری غیرمجاز در محوطه‌های باستانی، از فعالیت های پر مخاطره و سخت است.
نکته اول آن است که این کار غیر قانونی و جرم تلقی میشود و با برخورد ماموران حفاظت و نیروی انتظامی رو برو هستید.
علاوه بر مخاطره های این کار( حمله حیوانات و جانوران وحشی، ماندن زیر آوار، رانش زمین و...) حفاری غیر مجاز عملی ناپسند میان عموم جامعه است زیرا که عملا، شما مشغول دزدی از خانه( وطن ) خود هستید.
همۀ این‌ها حفاری غیرمجاز را بدل به یک کار کثیف، سخت و البته احمقانه می‌کند. اما شگفتا که این کار سخت کثیف، بسیار رواج دارد.
پرسش مهمی که در میان است این است که چه کسانی سراغ این عمل می‌روند؟ البته هیچ آماری در دست نیست و مثل خیلی چیزهای دیگر، هیچ پژوهشی در این باره انجام نشده اما با یک قرینۀ ذهنی و یک دو دو تا چارتای ساده و با در کنار هم قرار دادن همۀ عوامل بالا، می‌توان گمان برد چه کسانی به این کارها دست می‌زنند.
جالب است بدانید در این میانه تناقض‌های غریبی نیز وجود دارد:
ـ حفاران عموما افراد راحت طلبی اند که میخواهند یک شبه راه صد ساله را بروند.
ـ درصد اندکی از حفاران از قشر ضعیف جامعه هستند که از سر نادانی و فقر  دست به چنین کاری میزنند.
ـ اینها خسته و تقریبا هیچ وقت نا امید نمی‌شوند.
ـ در نگاه اول چنین به نظر میرسد که اینان دانش و اطلاعاتی از علم باستان‌شناسی و تاریخ دارند. اما با نگاه کردن به مکان های که اینان حفاری کرده‌اند میتوان، به عمق نادانی و بی دانشی این افراد پی برد؛ گروهی دیگر آن‌چنان متوهم‌اند که به‌کل، علم باستان‌شناسی را قبول ندارند. دانش‌شان، نشانه‌شناسی‌ و تکنولوژی‌ شان، گنج‌یاب است. برای این حضرات فرهنگ، علم، هویت ملی،  تاریخ و . . .  واژه‌های بی‌ارزشی‌اند که پشیزی نمی‌ارزند. این‌ افراد تنها و تنها به خودشان وجیبشان می‌اندیشند.
نکته‌ای که کمتر به آن توجه می‌شود و در واقع خود این‌ها به آن توجه نمی‌کنند، این است که در معدود مواردی هم که به چیزی می‌رسند، حلقۀ دوم زنجیرۀ حفاری غیرمجاز، یعنی دلالان، ان آثار را به ثمن بخس از ایشان می‌برند، برای اینکه ارزش ریالی آن آثار عموما ده‌ها و صدها بار بیش‌تر از آن چیزی است مالخرها می‌پردازند. و این یعنی اینکه حفاران غیرمجاز، عملا کارگرهای ارزان‌قیمتی بیش‌تر نیستند.
 نتیجۀ کار این‌ها چیست؟ صحنه‌هایی زشت و دردناک که قلب هر صاحب اندیشه و فرهنگ‌دوستی را به درد می‌آورد. صحنه‌هایی چنان زشت که با آبروی قومیتی، مردمی و  ملتی بازی می‌کند.
عمیقا بر این باورم که شمار این‌ها چندان زیاد نیست و شناسایی آن‌ها کار چندان سختی نه، و با یک برخورد سخت انتظامی و قضایی می‌توان تا اندازۀ زیادی مهارشان کرد.
باری، چرا باید با این افرادِ ... که حیثیت و آبروی ما را به خطر می‌اندازند و تخریب‌های غیرقابل برگشت به محوطه‌های باستانی وارد می‌آورند، مماشات کرد؟
خوانندگان این یادداشت با همۀ گرفتاری‌های ذهنی، دغدغۀ فرهنگی فراوان دارند و تاریخ و گذشته‌شان برایشان عمیقا مهم است. اگر چه شاید این روزها به خاطر سختی‌های زندگی و تنگی معیشت، قدری این دغدغه‌ کم‌رنگ‌تر شده باشد