فرود ناگهانی هواپیمایی ماهان در بیابان لوت خبرساز شد. این‌بار نه در قالب مجوز پروازی که برای احداث دریاچه مصنوعی در عرصه جهانی لوت!. ماهان در فعالیت‌های بدون مجوز خود حدود ۱۳ کیلومتر راه‌سازی و احداث جاده در عرصه نخستین میراث طبیعی ثبت جهانی شده ایران انجام داده است...

معین افضلی مدیر پایگاه میراث جهانی بیابان لوت گفته است که طرح گردشگری احداث دریاچه مصنوعی در بیابان لوت از سوی شرکت هواپیمایی ماهان پیش از این نه تنها مجوز وزارت میراث فرهنگی را نداشته که حتی مجوز منابع طبیعی و سازمان حفاظت محیط زیست را هم ندارد.
همزمان با انتشار خبری از سوی فعالان میراث فرهنگی و محیط زیست در کرمان با عنوان ازسرگیری فعالیت راه سازی در بیابان لوت و موضوع ورود ماشین‌های راه سازی شرکت هواپیمایی ماهان به عرصه ثبت جهانی بیابان لوت مطرح شد و خبرنگار صدای میراث این موضوع را از پایگاه میراث جهانی بیابان لوت پیگیری کرد.
ارزش های تاریخی و طبیعی بیابان لوت
بیابان لوت با وسعت ۱۷۵ هزار کیلومتر بین استان های کرمان، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی ۱۰ درصد از وسعت ایران را به خود اختصاص داده است.
عرصه و حریم ثبت ملی و جهانی این اثر که گرمترین بیابان جهان است و در سال ۲۰۱۶ در اجلاس یونسکو در استانبول به ثبت جهانی رسید نیز ۴۰ هزار کیلومتر مربع است.
بررسی های ماهواره های هواشناسی شدت گرما در این بیابان را تا بیش از ۸۰ درجه نیز ثبت کرده اند و منطقه گندم بریان این بیابان توانست رکورد جهانی گرمترین نقطه جهان را به اعلام ناسا به خود اختصاص دهد.
علاوه بر جاذبه های طبیعی، بررسی های باستان شناختی در آقوس شهداد در ۷ کیلومتری دشت لوت، به اشیای متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد و سفال‌های هزاره چهارم قبل از میلاد در مقبره‌های باستانی رسید. در گورهای مکشوفه همچنین تعدادی ظروف از جنس مرمر و سنگ آهک خاکستری رنگ کشف شد که اشیای مرمرین آن با اشیای به دست آمده از هزاره سوم قبل از میلاد در محوطه باستانی شوش شباهت داشت.
هواپیمایی ماهان حالا در عرصه ثبت جهانی بیابان لوت در حال راه سازی برای احداث دریاچه مصنوعی است. اقدامی که به گفته معین افضلی نسب، مدیر پایگاه میراث جهانی بیابان لوت، می تواند علاوه بر بر هم زدن اکوسیستم طبیعی منطقه کارت زرد و قرمز یونسکو برای خروج این اثر از فهرست میراث جهانی را نیز به همراه داشته باشد.
مدیر پایگاه میراث جهانی بیابان لوت به صدای میراث گفت: عملیات راه سازی هواپیمایی ماهان در عرصه ثبت جهانی شده لوت در حالی به حدود ۱۳ کیلومتر رسیده است که هنوز هیچ طرحی درباره این پروژه برای بررسی کارشناسی به پایگاه میراث جهانی بیابان لوت ارائه نشده است.
افضلی افزود: ایده ایجاد دریاچه مصنوعی ماهان از سال ۱۳۹۹ مطرح شده و در طرح اولیه قرار بود با تغییر مسیر رود شور که از حاشیه بیابان لوت عبور می کند، آب رودخانه به دریاچه مصنوعی شرکت ماهان در بیابان لوت منتقل شود.
او گفت: این اقدام می‌تواند پیامدهای مخربی برای کلوت‌ها، جنگل‌های نبکا و اکوسیستم طبیعی لوت ایجاد کند.
داستان طرح خاک خورده و فرود ناگهانی ماهان در بیابان لوت
معین افضلی، مدیر پایگاه میراث جهانی بیابان لوت درباره آخرین وضعیت پروژه هواپیمایی ماهان در عرصه جهانی این اثر گفت: شرکت هواپیمایی ماهان نخستین‌بار در سال ۱۳۹۹ طرحی را برای ایجاد دریاچه مصنوعی در این محدوده به پایگاه میراث جهانی بیابان لوت ارائه کرد.
او افزود: شکل‌گیری این ایده نیز به بارندگی‌های سال ۱۳۹۸ در کرمان و ایجاد دریاچه‌های موقت در میان کلوت‌های لوت که تصاویر آن در رسانه ها منتشر شد بازمی‌گشت.
افضلی ‌نسب با تاکید بر این که این طرح از سوی شورای راهبردی پایگاه بیابان لوت به وزارت میراث فرهنگی در تهران ارسال شد و وزارت میراث فرهنگی ایراداتی به آن وارد کرد و قرار بود شرکت ماهان طرح خود را اصلاح و دوباره ارائه کند، اعلام کرد: هیچ نسخه اصلاح‌ شده ‌ای از این طرح برای بررسی کارشناسی لازم در اختیار پایگاه میراث جهانی بیابان لوت ارایه نشد و اصلا نم یدانیم آن ها در حال انجام چه اقدامی هستند؟
مدیر پایگاه میراث جهانی لوت با اشاره به دو مرحله ورود خودروهای راه سازی شرکت هواپیمایی ماهان به عرصه ثبت جهانی بیابان لوت در پایان سال گذشته افزود: در دو مقطع با همکاری یگان حفاظت میراث فرهنگی به محل فعالیت پروژه این شرکت مراجعه و جلوی عملیات عمرانی و راه سازی آن ها را گرفتیم.
او ادامه داد: پیش از جنگ نیز به مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان کرمان نامه زدیم و درباره تبعات پروژه راه سازی و احداث دریاچه مصنوعی در بیابان ثبت جهانی شده لوت اعلام نظر کردیم.
۱۳ کیلومتر جاده کشی بدون ارائه طرح در بیابان لوت
مدیر پایگاه میراث جهانی بیابان لوت خبر داد که شرکت هواپیمایی ماهان در فعالیت های بدون مجوز خود حدود ۱۳ کیلومتر راه سازی و احداث جاده در عرصه نخستین میراث طبیعی ثبت جهانی شده ایران انجام داده است.
معین افضلی گفت: این اقدام در حالی انجام شده است که طرح اولیه یا حتی اصلاحیه آن برای بررسی در اختیار پایگاه میراث جهانی و وزارت میراث فرهنگی قرار نگرفته است.
افضلی‌نسب تأکید کرد: هرگونه عملیات عمرانی در عرصه لوت باید براساس ضوابط میراث جهانی و پس از ارائه طرح و طی فرآیند قانونی انجام شود.
او گفت: هر اقدامی در بیابان لوت در زمینه عملیات عمرانی، جاده‌سازی و احداث چاه باید براساس ضوابط جهانی دارای طرح تایید شده و صدور مجوز رسمی از پایگاه لوت و وزارت میراثفرهنگی باشد.
به گفته مدیر پایگاه لوت، تاکنون هیچ مجوزی از سوی پایگاه بیابان لوت برای اجرای عملیات مورد اشاره شرکت هواپیمایی ماهان صادر نشده است.
تغییر مسیر رود شور برای تغذیه دریاچه مصنوعی
نگرانی اصلی پایگاه لوت اما فقط به جاده‌سازی محدود نمی‌شود. بخش مهم‌تر پروژه به نحوه تأمین آب دریاچه مصنوعی مورد نظر هواپیمایی ماهان در عرصه این میراث جهانی بازمی‌گردد.
افضلی گفت: محدوده ای که شرکت هواپیمایی ماهان درصدد احداث دریاچه مصنوعی در آن است حدود ۳۰ کیلومتر با کمپ گردشگری احداث شده توسط این شرکت فاصله دارد و در یکی از مسیرهای مهم گردشگری لوت یعنی، حدفاصل میان آب‌انبار حوض نادر، پل تخم ‌مرغی و منطقه گندم ‌بریان قرار دارد.
به گفته او، در ایده‌ای که برای پروژه مطرح است، مسیر رود شور بیابان لوت تغییر می کند تا آب این رودخانه به سمت دریاچه مصنوعی هدایت شود.
مدیر پایگاه میراث جهانی لوت درباره پیامدهای احتمالی این اقدام هشدار داد و گفت: اینکه دریاچه مورد نظر چگونه آبگیری و آب مورد نیاز آن چگونه تأمین می ‌شود موضوعی است که می تواند حتی اکوسیستم منطقه را هم بر هم بزند.
او ادامه داد: کلوت‌های لوت در نتیجه فرآیندهای طبیعی از جمله باد و باران شکل گرفته‌اند و هرگونه تغییر در جریان‌های طبیعی آب منطقه باید با دقت مورد بررسی قرار بگیرد.
افضلی همچنین به جنگل‌های نبکا در محدوده لوت تا شهداد اشاره کرد و گفت: آب مورد نیاز این رویشگاه طبیعی به بارش‌ها و رودخانه‌ های فصلی وابسته است و اگر مسیر رود شور در بیابان لوت تغییر کند، احتمال خشک ‌شدن جنگل های نبکا و تشدید ریزگردها و بیابانزایی بیشتر افزایش می یابد.
مدیر پایگاه میراث جخهانی بیابان لوت تاکید کرد: هنوز طرح شرکت هواپیمایی ماهان به پایگاه بیابان لوت ارائه نشده تا بتوان درباره ابعاد فنی و زیست‌ محیطی این پروژه ارزیابی دقیق انجام داد.
نگرانی از گردشگری انبوه و حذف جامعه محلی
موضوع دیگری که پایگاه جهانی لوت نسبت به آن هشدار می‌دهد، پیامدهای جاده‌سازی بر الگوی گردشگری منطقه است.
افضلی‌ می‌گوید: ایجاد جاده در این محدوده می‌تواند دسترسی خودروها را افزایش دهد و بستری برای گردشگری انبوه در بیابان لوت ایجاد کند که اقدامی مخرب است.
مدیر پایگاه لوت همچنین خواستار روشن‌شدن وضعیت جامعه محلی در پروژه‌های گردشگری شرکت هواپیمایی ماهان در منطقه شد و گفت: باید مشخص شود مردم شهداد و فعالان محلی چه سهمی از منافع اقتصادی پروژه‌های گردشگری شرکت هواپیمایی ماهان در ایجاد کمپ گردشگری و دریاچه مصنوعی در عرصه بیابان لوت دارند؟
به گفته او، احداث کمپ بیابانی گردشسگری شرکت هواپیمایی ماهان در سال های گذشته در منطقه شهداد نه تنها منافع اقتصادی زیادی برای مردم منطقه نداشته که حتی منجر به وضعیت بدی برای دارندگان اقامتگاه های بومگردی منطقه شده است.
افضلی تاکید کرد: ما خواهان توسعه گردشگری در منطقه شهداد در بیابان لوت هستیم. اما این توسعه باید همراه با بررسی آثار آن بر مردم محلی و ساختار موجود گردشگری منطقه باشد.
فرود ناگهانی ماهان مجوز ندارد
مدیر پایگاه میراث جهانی لوت با اشاره به اینکه واگذاری زمین و صدور موافقت اصولی برای پروژه‌های واقع در چنین محدوده‌ای نیازمند طی فرآیندهای قانونی و استعلام‌های مربوط است، گفت: اصلاً واگذاری انجام نشده و وقتی واگذاری انجام می‌شود که استعلام از دستگاه های مربوطه گرفته شده باشد.
افضلی‌ تأکید کرد: در پروژه‌های مرتبط با پایگاه‌های جهانی نیز موافقت اصولی باید از مسیر شورای فنی عبور کند و مدیر پایگاه نیز باید در این فرآیند حضور داشته باشد.
به گزارش صدای میراث،او گفت: اگر موافقت اصولی بدون انجام استعلام‌های لازم برای اجرای طرح های شرکت هواپیمایی ماهان صادر شده باشد، موضوعی است که نیازمند بررسی دستگاه‌های نظارتی است و حتما باید سازمان بازرسی کل کشور به این موضوع ورود کند. چون تاکنون اطلاعات کامل طرح و پروژه در اختیار پایگاه جهانی بیابان لوت قرار نگرفته است.