printlogo


رویای ساخت هواپیمای ایرانی در پیچ و تاب تاریخ؛
شوق پروازِ «ایران 140»!
شوق پروازِ «ایران 140»!
کد خبر: 6888
اوایل سال جاری بود که ابراهیم رئیسی، رئیس دولت سیزدهم، در بازدید از کارخانه هواپیماسازی هسا دستور ساخت هواپیما مسافری ایرانی به تعداد هشت فروند را داد...
 22 بهمن ماه امسال نیز رئیس سازمان هواپیمایی اعلام کرد که فاز اول ساخت هواپیمای ایران ۱۴۰ و بهره‌برداری از آن در حوزه‌های مختلف غیر از مسافری نهایی شده و آخر امسال اولین پرواز پلتفرم جدید هواپیمای ایران ۱۴۰ آخر امسال اتفاق می‌افتد.
 حال که تنها 15 روز به پایان سال زمان باقی مانده آیا هواپیمای ایرانی به پرواز درمی‌آید. آیا پیش از این دولت‌های ایران شوق پرواز را تجربه کرده‌اند؟
در دهه 70 یعنی زمانی که دولت سازندگی مجری قوانین در ایران بود، مسئولان کشور به دلیل فرسودگی ناوگان هوایی، کمبود صندلی هواپیما و همچنین به دنبال خروج از شرایط بحران‌زده جنگی تصمیم به تولید هواپیما در داخل کشور گرفتند.
در همین راستا شرکت هواپیماسازی هسا در سال 1375 موضوع ساخت هواپیمای ایرانی را پیش گرفت و مدارک ساخت هواپیما با نام ایرانی جهت همکاری و انتقال تکنولوژی ساخت هواپیما به ایران را به شرکت‌های معتبر هواپیمای‌سازی از جمله فوکر، ای.تی.آر فرانسه، ایلوشین روسیه، آنتونوف اوکراین، وای ایت چین، کارا اسپانیا و ایرباس آمریکا ارسال کرد.
بنا به گفته مسئولان وقت، تنها فوکر و ایرباس بودند که این پیشنهاد را نپذیرفتند. در نهایت شرکت هواپیماسازی آنتونوف اوکراین در مناقصه تولید هواپیما با نام ایرانی برنده شد و پروژه ساخت هواپیمای مشترک با ایران را آغاز کرد.
البته برای ساخت هواپیما، ایران با اسپانیایی‌ها نیز قراردادی به امضا رساند، اما به دلیل اینکه موتور هواپیماهای این کشور آمریکایی و یا کانادایی بود، قرارداد لغو شد. نهایتاً هم بین روسیه و اوکراین، شرکت آنتونوف اوکراین مناقصه را برنده شد.
شروع ساخت هواپیمای ایرانی در سال 74
در سال 1374 شرکت هواپیماسازی آنتونوف قراردادی با شرکت هواپیماسازی هسا به امضا رساند که به موجب آن، اجازه تولید این هواپیما در ایران به نام تجاری «ایران 140» داده شد. طبق قراردادی که بین دو شرکت به امضا رسید، توافق شد تا 70 درصد تولید این هواپیما را ایرانی‌ها به دست بگیرند و 30 درصد باقی را که اغلب شامل قطعات بود توسط اوکراینی ساخته شود.
کارگروه عقد قرارداد اعلام کردند که ساخت 70 درصدی صرفاً به علت رعایت مسائل اقتصادی و صرفه و صلاح کشور بوده و هسا هر زمان اراده کند می‌تواند 100 درصد هواپیما را تولید کند.
ساخت هواپیمای مشترک ایران و اوکراین یا به عبارت بهتر مونتاژ آنتونوف 140، در شاهین‌شهر اصفهان آغاز شد و دولت وقت نیز با آغاز ساخت هواپیما، اعتباراتی برای این منظور در نظر گرفت. بنابر اعلام سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی وقت، دولت برای ساخت هواپیمای ایران 140 تا قبل از سال 1383 حدود 200 میلیارد و 960 میلیون ریال اعتبار در نظر گرفته بود، اما مدیران وقت شرکت هواپیماسازی هسا همواره از تاخیر اختصاص بودجه به این پروژه گلایه‌مند بودند.
خروج اولین هواپیمای ایرانی از خط تولید در سال 79
در نهایت اولین فروند هواپیمای ایران 140 بعد از شش سال یعنی در سال 79 از خط تولید خارج و آماده پرواز شد؛ علت طولانی شدن ساخت اولین فروند هواپیمای ایران 140 تاخیر در تکمیل مراحل طراحی و تست نمونه‌های اولیه و اخذ گواهینامه تایپ این هواپیما از طرف اوکراین و عدم تامین اعتبارات کافی برای آماده کردن تاسیسات و خرید تجهیزات مورد نیاز عنوان شد.
لازم به ذکر است که در سال‌های 1379 تا 1383 به علت کاهش شدید قیمت نفت و عدم پرداخت اعتبارات مورد نیاز، پروژه به کندی پیش رفت و شرکت هواپیماسازی هسا نتوانست سیستم‌های مهم و استراتژیک این هواپیما را تهیه کند و در نتیجه خط تولید این هواپیما همواره با مشکل روبه‌رو بود.
در سال 81 نیز دومین هواپیمای ایران 140 در آبان ماه تولید شد. نکته قابل توجه این بود که سه روز پیش از مراسم، هواپیمای ساخت اوکراین، هنگام نزدیک شدن به اصفهان در نزدیکی این شهر سقوط کرد و تمام 44 سرنشین این هواپیما که عمدتاً متخصصان هوایی اوکراین و روسیه بودند، کشته شدند.
شروع سقوط پی‌درپی ایران 140 از سال 84
در این میان یک ایرلاین ایرانی که اکنون دیگر فعال نیست، برای خرید هواپیماهای ایران 140 ابراز تمایل کرد. شرکت هواپیمایی سفیران، تمام سه فروند هواپیمای ایران 140 تولیدشده را خریداری کرد. اما پنج ماه بعد، یعنی در مردادماه 1384، موتور سمت راست این هواپیما هنگام فرود در فرودگاه اراک از کار افتاد و هواپیما از باند خارج شد. در نهایت این شرکت هواپیماهای باقی‌مانده را به شرکت هواپیماسازی هسا بازگرداند.
در این مدت مشخص شد، هواپیماهای ایران 140 مناسب شرایط آب و هوایی ایران نیستند. اما شرکت هوایی ایران ایر تور سه فروند هواپیما که در حال تولید بودند را خریداری کرده بود.
در 27 بهمن 1387، چهارمین هواپیمای ایران 140 ساخته شده در هنگام فرود در فرودگاه شاهین شهر دچار سانحه شد و تمام پنج نفر سرنشین آن جان خود را از دست دادند. این هواپیما، در قالب برنامه آموزش خلبان‌‏های شرکت ایران ایرتور، در حال پرواز آزمایشی بود.
همین موضوع منجر به این شد که مجوز سه فروند هواپیمای ایران 140 از سوی سازمان هواپیمایی کشوری لغو شود.
در سال 1388، تولید تحت لیسانس چهار پلتفرم هوایی دیگر بعد از سه سال تاخیر تکمیل شد. اما در نبود خریدار بالقوه، صنایع هواپیماسازی ایران و صنایع دفاعی تصمیم گرفتند تا برای بهره‌‏برداری از هواپیماهای ساخته شده، شرکت هواپیمایی منطقه‏‌ای تاسیس کنند.
اولین پرواز این شرکت هواپیمایی از مقصد اصفهان به تهران در 29 دی 1389 انجام گرفت. این شرکت به نام شرکت هواپیمایی صنایع هواپیماسازی ایران (HESA) نام‌گذاری شد و بعدها به شرکت هواپیمایی سپاهان تغییر نام داد.
اما فشارهای سیاسی آمریکا به اوکراین موجب توقف تامین قطعات یدکی هواپیماهای ایران 140 از سوی آنتونوف شد و در نتیجه نیمی از ناوگان شرکت سپاهان زمین‌گیر شدند.
سال 1393، تنها هواپیماهای ایران 140 قابل پرواز شرکت سپاهان دچار سانحه دلخراشی شد و این هواپیما در بلوار شیشه مینا در شمال غرب فرودگاه مهرآباد، فرود اضطراری کرد که در اثر آن تنها 10 نفر از سرنشینان از این حادثه جان سالم به در بردند، اما سایر آنها در اثر انفجار کشته شدند.
توقف ساخت هواپیما ایران 140 در سال 93
در جریان این حادثه، ساعت 9:20 ‌روز یکشنبه 19 مردادماه 1393 بود که یک فروند هواپیمای ایران 140 به شماره ثبت EP-GPA مسیر تهران-طبس متعلق به شرکت هواپیمایی سپاهان، دقایقی پس از برخاستن از باند فرودگاه مهرآباد تهران، یک موتور خود را از دست داد و هواپیما پس از برخورد به کابل‌های برق، دچار سانحه شد ‌و در جاده مخصوص کرج سقوط کرد.
پس از این حادثه که منجر به جان باختن 40 نفر از سرنشینان ‌این هواپیما شد، دستور توقف پرواز این نوع هواپیماها صادر و در نهایت زنگ پایان این پروژه خورده شد و شرکت صنایع هواپیماسازی ایران (هسا) وابسته به وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح اعلام کرد، خط تولید هواپیمای مسافربری ایران 140 در این شرکت متوقف است.
گفتنی است به علت اینکه برای اولین بار تولید هواپیما مسافربری در ایران انجام می‌گرفت، هیچ کدام از ساختارهای قانونی و تجاری آن مانند نحوه بیمه کردن و نرخ بیمه، نحوه تامین اعتبارات بانکی و سود مشارکت، نحوه ثبت هواپیما و گرفتن تضمین‌های لازم بانکی و ده‌ها مسائل قانونی دیگر در ایران شکل نگرفت.
با روی کار آمدن دولت نهم توجه بیشتری به این پروژه شد و بخشی از بدهی‌های پروژه بخشوده و اعتباراتی جهت خرید این هواپیما برای خطوط هوایی کشور تخصیص داده و پروژه از سال 86 دوباره فعال شد. اما کمتر از یک سال بعد، سانحه‌ی سقوط این هواپیما در 27 بهمن 1387 و رکود اقتصادی سال 88 باعث شد تا این پروژه دوباره وارد رکود شود.
به گزارش تجار‌ت‌نیوز، حال با گذشت بیش از یک دهه مسئولان سازمان هواپیمایی کشوری از ورود هواپیمای ایران 140 به چرخه پروازی با یک پلتفرم جدید سخن می‌گویند و عنوان می‌کنند اولین پرواز این هواپیما تا پایان سال انجام خواهد شد. این در حالی است که 15 روز به پایان سال باقی نمانده است. اما گویا شوق پرواز باعث شده تا مسئولان کشور تمام زمین‌خوردن‌های گذشته و جان‌های پرپرشده را از یاد ببرند و به دنبال راهی جدید برای اوج‌گرفتن باشند.
لینک مطلب: http://eghtesadkerman.ir/News/item/6888