برنده ۶‌ ماه اول بازارها

پرونده بازارهای دارایی در نیمه نخست سال در حالی بسته شد که بورس توانست با ثبت بازدهی چشم‌گیر ۹۳درصدی، صدرنشین بازارها شود. این عملکرد در شرایطی رقم خورد که همه بازارها در ماه‌های گذشته با ریسک‌های سیاسی و اقتصادی متعددی مواجه بودند. با این حال، ورود قابل‌توجه پول به بازار سرمایه و بهبود ارزش معاملات نشان می‌دهد جذابیت بازار سهام در این دوره بیش از بازارهای دیگر بوده است. عملکرد بورس در این دوره برای بسیاری از کارشناسان نیز فراتر از انتظار بود؛ به‌ویژه آنکه بازار سهام پس از تعطیلی ۸۰روزه، در مدت کوتاهی توانست چنین بازدهی را به ثبت برساند. از سویی، دلار در شهریورماه با ثبت بازدهی ۲۴درصدی، بیشترین میزان بازدهی را در میان بازارهای دارایی به ثبت رساند. افزایش ریسک‌های سیاسی و تنش‌های منطقه‌ای در این ماه موجب شد دلار جایگاه نخست را در بازه ماهانه ثبت کند و پس از آن، شاخص بورس با بازدهی ۱۸درصدی در جایگاه دوم قرار گیرد.
نیمه نخست سال ۱۴۰۵ در حالی به پایان رسید که بازار سهام با وجود تعطیلی حدود دوماهه معاملات در ابتدای سال، در چهار ماه فعالیت خود یکی از دوره‌های متفاوت تاریخ خود را پشت سر گذاشت. شاخص هموزن با ثبت بازدهی ۱۰۲درصدی در نیمه نخست سال، در صدر نماگرهای اصلی بازار قرار گرفت و پس از آن شاخص کل فرابورس و شاخص کل بورس به‌ترتیب با بازدهی ۱۰۰ و ۹۳درصدی ایستادند. در این مدت، میانگین روزانه ارزش معاملات خرد به حدود ۳۱هزار ‌میلیارد تومان رسید و ۹۳هزار و ۵۰۰‌میلیارد تومان پول توسط سرمایه‌گذاران حقیقی وارد بازار سهام شد. این عملکرد در شرایطی رقم خورد که بورس پیش از آن فاصله قابل‌توجهی با تورم و نرخ ارز پیدا کرده بود.
نخستین ویژگی عملکرد بازار سهام در نیمه نخست سال، میزان بازدهی ثبت‌شده در مقایسه با مدت زمان فعالیت بازار است. معاملات بورس تهران از نهم اسفندماه ۱۴۰۴ به دلیل جنگ متوقف شد و در دو ماه ابتدایی سال نیز ادامه تعطیلی بازار باعث شد معاملات از بیست‌ونهم اردیبهشت از سر گرفته شود. به این ترتیب، از مجموع ۶ ماه نخست سال، بازار عملا حدود چهار ماه فعال بود. با وجود این وقفه، شاخص‌های سهامی توانستند در همین دوره کوتاه، بازدهی‌های قابل‌توجهی را ثبت کنند. در ۸۳ روز معاملاتی نیمه نخست سال، شاخص کل در ۶۱ روز با رشد همراه شد. به بیان دیگر، بخش قابل‌توجهی از روزهای معاملاتی این دوره با افزایش ارتفاع نماگر اصلی بازار سپری شد و همین موضوع در نهایت به ثبت بازدهی ۹۳درصدی شاخص کل منجر شد.
شاخص هموزن نیز با رشد ۱۰۲درصدی، عملکرد بهتری را ثبت کرد. بالاتر بودن بازدهی این شاخص نسبت به شاخص کل نشان می‌دهد که در این دوره، رشد بازار تنها به نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز محدود نبود و بخش گسترده‌تری از سهام بازار نیز در روند صعودی مشارکت داشتند. شاخص کل فرابورس نیز با بازدهی ۱۰۰درصدی در نیمه نخست سال، فاصله اندکی با شاخص هموزن داشت. اگر مقیاس بررسی به تابستان تغییر کند، بازدهی نماگرها همچنان قابل‌توجه باقی می‌ماند. در دومین فصل سال، شاخص کل فرابورس با رشد ۴۶درصدی در صدر قرار گرفت و پس از آن شاخص هموزن با رشد ۴۳درصدی و شاخص کل بورس با رشد ۴۰درصدی قرار گرفتند. در شهریور نیز شاخص کل بورس با رشد ۱۸درصدی بهترین عملکرد ماهانه را در میان شاخص‌های موردبررسی ثبت کرد و شاخص کل فرابورس و هموزن هم به ترتیب ۱۷ و ۱۲درصد افزایش ارتفاع داشتند.
بورس در مسیر جبران جاماندگی
برای تحلیل عملکرد نیمه نخست سال، صرفا توجه به درصد بازدهی کافی نیست. بورس تهران در حالی چنین رشدهایی را ثبت کرد که در سال‌های گذشته از نظر قیمتی، با تورم و نرخ ارز فاصله قابل‌توجهی پیدا کرده بود. بنابراین بخشی از رشد پرشتاب نماگرهای سهامی در نیمه نخست سال را می‌توان در چارچوب تلاش بازار برای جبران این جاماندگی ارزیابی کرد. شاخص کل معاملات سال ۱۴۰۴ را در سطح ۳‌میلیون و ۷۱۳ هزار واحد به پایان رسانده بود. این نماگر در نیمه نخست امسال با عبور متوالی از ابرکانال‌های مختلف، در نهایت وارد محدوده ۷‌میلیون‌واحدی شد. بنابراین ارتفاع شاخص کل در پایان نیمه نخست تقریبا دو برابر سطح پایانی سال گذشته بود. این رشد در شرایطی اتفاق افتاد که بازار سهام در برخی مقاطع با ریسک‌های سیاسی و نظامی نیز مواجه بود. حتی در روزهایی که درگیری‌هایی در مناطق جنوبی کشور و حوالی تنگه هرمز وجود داشت، بازار سهام با رشد نماگرهای خود همراه شد.
این رفتار را می‌توان از منظر جاماندگی قیمت سهام نیز بررسی کرد؛ به این معنا که فاصله ایجادشده میان ارزش سهام و سایر دارایی‌ها، بخشی از فشارهای منفی ناشی از ریسک‌های کوتاه‌مدت را خنثی کرد. در واقع، بورس در این دوره تنها در حال ثبت یک بازدهی اسمی بالا نبود، بلکه بخشی از فاصله‌ای را که در دوره‌های گذشته میان بازار سهام و سایر بازارهای دارایی ایجاد شده بود، کاهش داد. رشد نرخ ارز و افزایش سطح عمومی قیمت‌ها در سال‌های گذشته موجب شده بود ارزش اسمی بسیاری از دارایی‌ها افزایش یابد، درحالی‌که بازار سهام با سرعت مشابهی حرکت نکرده بود. در نیمه نخست ۱۴۰۵، بخشی از این عدم‌تعادل تعدیل شد. از همین منظر، عبور شاخص کل از ابرکانال‌های مختلف را می‌توان یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های نیمه نخست سال دانست. شاخص کل از محدوده 3‌میلیون و 700 هزار واحدی در پایان ۱۴۰۴ به محدوده ۷‌میلیون واحد رسید و این تغییر ارتفاع، یکی از سریع‌ترین دوره‌های رشد تاریخی نماگر اصلی بازار سهام را رقم زد.
ورود پول و افزایش مشارکت
در کنار رشد شاخص‌ها، تغییرات مربوط به ارزش معاملات و رفتار سرمایه‌گذاران حقیقی نیز از دیگر ویژگی‌های مهم نیمه نخست سال بود. میانگین روزانه ارزش معاملات خرد در این دوره در محدوده ۳۱هزار‌ میلیارد تومان قرار گرفت و در مجموع ۹۳هزار و ۵۰۰‌میلیارد تومان پول توسط سرمایه‌گذاران حقیقی وارد بازار سهام شد. ورود این حجم از منابع در کنار رشد قابل‌توجه نماگرها نشان می‌دهد که روند صعودی بازار تنها با افزایش قیمت‌ها همراه نبود و مشارکت معامله‌گران نیز در آن افزایش پیدا کرد. افزایش قابل‌توجه تعداد کدهای خریدار و فروشنده در بازار سهام نیز یکی از نشانه‌های افزایش مشارکت در معاملات بود.
در این میان، مقایسه تعداد روزهای مثبت و منفی شاخص کل نیز اهمیت دارد. از مجموع ۸۳ روز معاملاتی نیمه نخست سال، شاخص کل در ۶۱ روز با رشد همراه شد. بنابراین حدود سه‌‌چهارم روزهای معاملاتی این دوره با افزایش ارتفاع شاخص کل سپری شد. چنین توزیعی از روزهای مثبت و منفی، در کنار ورود پول حقیقی‌ها، تصویر متفاوتی از رفتار بازار نسبت به دوره‌های کم‌رمق معاملات ارائه می‌کند. البته رشد شتابان بازار در نیمه نخست سال به این معنا نیست که مسیر بورس در ادامه سال بدون نوسان خواهد بود. افزایش ارتفاع قیمت‌ها و فاصله گرفتن نماگرها از سطوح ابتدای سال، به ‌طور طبیعی می‌تواند حساسیت بازار نسبت به متغیرهای اثرگذار را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، جریان ورود و خروج پول، ارزش معاملات، وضعیت نرخ ارز و چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها می‌توانند نقش بیشتری در سمت و سوی حرکت بازار ایفا کنند. در مجموع، نیمه نخست ۱۴۰۵ برای بورس تهران دوره‌ای متفاوت بود؛ بازاری که فعالیت خود را پس از یک وقفه طولانی از اواخر اردیبهشت آغاز کرد، اما در همین مدت کوتاه توانست بازدهی‌های قابل‌توجهی را به ثبت برساند. در کنار این بازدهی‌ها، ورود ۹۳هزار و ۵۰۰‌میلیارد تومان پول حقیقی‌ها، میانگین روزانه ۳۱همتی ارزش معاملات خرد و عبور شاخص کل از چهار ابرکانال، از مهم‌ترین ویژگی‌های بازار در نیمه نخست سال بود. این تحولات در مجموع نشان می‌دهد بورس در این دوره بخش مهمی از جاماندگی خود از سایر بازارهای دارایی را جبران کرده است.
در انتظار سیگنال سیاسی
بورس تابستان را با چهارمین روز متوالی افت شاخص‌ها به پایان رساند؛ بازار سهام پس از یک صعود پرشتاب و بازدهی 100درصدی در روزهای پایانی شهریور وارد فاز اصلاح شد و در آخرین روز تابستان، شاخص کل با افت 1.55درصدی در سطح ۷‌میلیون و ۱۶۷هزار واحد ایستاد و شاخص هموزن نیز 0.75درصد عقب نشست و به محدوده یک‌میلیون و ۹۲۲هزار واحد رسید. اما شاخص کل فرابورس با رشد محدود 0.08درصدی همراه شد. شاخص کل بورس از ابتدای هفته در مجموع 5.2درصد از ارتفاع خود را از دست داده است. به باور کارشناسان این افت پس از رشد قابل‌توجه ماه‌های اخیر، می‌تواند بخشی از فرآیند طبیعی شناسایی سود و تعدیل قیمت‌ها در بازار تلقی شود. به گزارش دنیای اقتصاد،، کارشناسان عوامل متعددی را برای توضیح عملکرد بورس در نیمه نخست سال و چشم‌انداز پیش ‌روی بازار مطرح می‌کنند. اما ابهام کلیدی این است که آیا جذابیت‌های معاملاتی بازار سرمایه در نیمه دوم سال نیز ادامه خواهد داشت و بورس می‌تواند بخشی از شتاب ماه‌های گذشته را حفظ کند؟